Bago ang Noche Buena, Ginupit ng Kapatid Ko ang Pitong Taon Kong Buhok—Habang Nagtatawanan Sila, Tahimik Kong Tinanggap ang Trabahong Maglalayo sa Akin Nang Tatlong Taon
Tatlong araw bago ang Pasko, sinabi ng kapatid kong gusto niya raw akong itrintas para sa Noche Buena.
Pagkaupo ko pa lang, may narinig akong malakas na “tsak!”
Ang buhok na pitong taon kong inalagaan ay bumagsak sa sahig.
At habang nanginginig ako sa pagkabigla, ang buong pamilya ko—pati ang lalaking balak kong pakasalan—ay nagtawanan.
“Ate!”
Halos malaglag si Mika Santos sa sofa sa kakatawa.
“Sorry! Nasobrahan yata!”
Dinampot niya ang isang mahabang kumpol ng buhok ko at idinikit sa ilalim ng baba niya.
“Ma, tingnan mo! Mukha akong caveman!”
Tumawa rin si Mama.
“Naku, Andrea, okay na rin ’yan. Lagi ka namang nakalugay na parang multo. Makakatipid ka pa sa salon.”
Hindi ako makapagsalita.
Hinawakan ko ang kaliwang bahagi ng ulo ko.
Halos dikit sa anit ang pagkakagupit.
Pitong taon.
Pitong taon kong hindi pinaikli ang buhok ko.
Hindi dahil takot akong magpagupit.
Kundi dahil pitong taon na ang nakaraan, noong nagsisimula pa lang kami ni Paolo Reyes, palagi niyang nilalaro ang dulo ng buhok ko habang magkatabi kaming kumakain ng instant noodles sa inuupahan kong maliit na apartment sa Mandaluyong.
“Huwag mong gugupitin,” sabi niya noon.
“Bagay sa ’yo ang mahaba. Kapag kinasal tayo, gusto kong ganyan pa rin.”
At ako namang tanga, sinunod iyon hanggang ngayon.
“Ano ba, kumain na tayo,” sabi ni Papa, halatang naiirita dahil tahimik lang akong nakatayo.
“Tutubo rin ’yan.”
Tumingin siya kay Mika.
“Bakit ba siya ginugupitan mo?”
Ngumiti ang kapatid ko.
“Trip lang.”
Pagkatapos ay tumingin siya kay Paolo.
“Kuya Paolo, bayad!”
Doon ko lang napansin na nakatingin sa cellphone ang nobyo ko.
Ilang segundo ang lumipas, tumunog ang phone ni Mika.
“₱500 received!”
Nagtaas ng kilay si Paolo.
“Sabi mo iiyak siya within one minute. Sabi ko three minutes.”
Pagkatapos ay tumingin siya sa akin at napailing.
“Grabe ka naman, Andrea. Hindi mo man lang pinatagal nang kaunti. Talo tuloy ako.”
Muling nagtawanan ang lahat.
Para bang laro lang iyon.
Para bang hindi buhok ko ang pinutol nang walang pahintulot.
Para bang hindi ako ang pinagtatawanan.
Noong sixteen ako, isinulat ni Mika ang “BOBO” sa likod ng uniform ko bago ako pumasok sa school.
Isang semester akong tinukso ng mga kaklase ko.
Noong college graduation defense ko, itinago niya ang salamin ko. Halos hindi ako makarating sa tamang room.
Sa tuwing nagagalit ako, iisa lang ang sinasabi ng pamilya ko.
“Joke lang naman.”
“Ang sensitive mo.”
“Hindi ka marunong makisama.”
Ngayon, nakatitig ako sa buhok kong nagkalat sa sahig at bigla akong napagod.
Hindi ako anak sa bahay na ito.
Hindi ako ate.
Hindi rin ako nobya.
Ako ang laruan na ginagamit nila kapag gusto nilang patawanin si Mika.
Dinampot ni Mika ang cellphone niya.
“Wait, picture!”
Napaatras ako.
“Huwag.”
Click.
Click.
Click.
“Ang ganda!”
Tinakpan ko ang mukha ko.
“Mika, burahin mo.”
“Bakit? Hindi ko naman ipo-post publicly.”
Ilang segundo lang, tumunog ang family group chat.
Nandoon ang litrato ko.
Namumula ang mga mata ko, kalahati ng buhok mahaba, kalahati halos wala na.
Caption ni Mika:
“From princess to action star in one cut. Merry Christmas, Ate!”
Sunod-sunod ang laughing reactions.
Nagpadala ng emoji si Tita Lorna.
Nag-comment ang pinsan kong si JM:
“Bagong hairstyle ba ’yan?”
At si Mama mismo ang sumagot:
“Napagtripan ng kapatid. Kalbo tuloy!”
Tatlong laughing emoji ang kasunod.
“Burahin mo,” sabi ko ulit.
Nagsimulang kumunot ang noo ni Papa.
“Pwede bang tigilan mo na? Naghihintay lahat sa pagkain.”
“Papa—”
“Buhok lang ’yan, Andrea.”
Mabigat niyang ibinaba ang kutsara.
“Pasko na. Kailangan mo bang sirain ang mood ng buong pamilya dahil lang diyan?”
Napatawa ako nang mahina.
Ako ang sinaktan.
Pero ako ang sumisira sa Pasko.
Umupo ako.
Nilagyan ako ni Mama ng isda sa plato na parang walang nangyari.
“Bukas video call natin kay Lola. Huwag kang nakasimangot. Baka isipin no’n inaapi ka rito.”
“Mag-cap ka na lang,” singit ni Mika.
“Baka atakihin si Lola sa kakatawa.”
Muling nagtawanan ang lahat.
Then Paolo reached over and rubbed my newly cut hair.
Napaatras ako agad.
Natigil ang kamay niya sa ere.
“Ano ba?”
Nawala ang ngiti niya.
“Hindi naman kita iniiwan dahil pangit ka ngayon.”
Tinitigan ko siya.
Pero bumaling lang siya kay Mika at nilagyan ito ng hipon sa plato.
“Tama na nga, Mika. Baka magalit talaga ate mo. Ako na naman magso-sorry mamaya.”
Nag-toast pa silang dalawa.
Parang sila ang matagal nang magkarelasyon.
Kalahati pa lang ng hapunan nang tumunog ang phone ko.
Message mula sa regional director namin sa BGC.
Isang buwan na niya akong kinukumbinsing tanggapin ang vacant management position sa Cebu branch.
Double salary.
Company housing for six months.
Three-year leadership contract.
Dalawang beses ko nang tinanggihan.
Una, dahil sinabi ni Mama na masyadong malayo ang Cebu.
Pangalawa, dahil sinabi ni Paolo na mag-e-engage na kami bago matapos ang taon.
Ngayon, isang huling mensahe ang natanggap ko.
Tumingin ako sa paligid.
Kinukuwento ni Mika kung ano raw ang mukha ko noong marinig ko ang gunting.
Sabi ni Mama, para raw akong nakakita ng multo.
Sabi ni Papa, mas nakakatawa raw ako noong bata pa ako dahil umiiyak agad ako.
At si Paolo?
Tumawa siya.
“Ganun pa rin naman siya hanggang ngayon. Wala talagang character development.”
Ibinaba ko ang tingin ko sa cellphone.
At sa unang pagkakataon matapos ang maraming taon, wala akong naramdamang pag-aalinlangan.
Nag-type ako.
Kinabukasan, pumunta ako sa salon.
Matagal na tinitigan ng hairstylist ang naputol kong buhok.
“Ma’am, hindi na po kayang i-blend. Masyadong maikli sa loob.”
Tumango ako.
“Cut everything.”
Habang unti-unting bumabagsak ang natitirang buhok, akala ko masasaktan ako.
Pero nang makita ko ang sarili ko sa salamin na maikli na ang buhok, parang gumaan ang ulo ko.
Parang may pitong taon ding biglang nawala sa balikat ko.
Pag-uwi ko, walang tao.
Maya-maya, nakita ko ang post ni Mika.
Nasa Christmas village sa Marikina silang apat—sina Mama, Papa, Mika, at Paolo.
Sa isang litrato, magkakatabi silang gumagawa ng heart sign.
Caption:
“Complete family.”
Matagal kong tinitigan ang dalawang salitang iyon.
Complete family.
Wala ako.
At mukhang wala ring nakapansin.
Nang gabing iyon, dumating ang formal transfer contract ko.
Three years in Cebu.
Start date: three days later.
Pinirmahan ko agad.
Pagkatapos, inilabas ko ang pinakamalaki kong maleta.
Habang nag-iimpake ako, pumasok si Mama sa kwarto.
“Bakit nag-aayos ka na?”
Bago pa ako makasagot, ngumiti siya.
“Ah, siguro dahan-dahan mo nang nililipat gamit mo kina Paolo? Malapit na rin naman kayong mag-engage.”
Binuksan niya ang closet ko at kinuha ang bagong beige coat na hindi ko pa nagagamit.
“Hindi mo pa ito nasusuot, ’di ba?”
“Tamang-tama kay Mika.”
Tinitigan ko siya.
Sa loob ng maleta ko ay passport, employment files, certificates, gamot, sapatos at damit para sa ilang season.
Lahat ng kailangan ko para sa isang bagong buhay.
Pero wala siyang napansin.
“Kunín mo na,” sabi ko.
Napangiti siya.
“Ayan. Ganyan dapat ang magkapatid.”
Paglabas niya, tumunog ang cellphone ko.
Mensahe mula sa HR.
Kasunod noon, may message si Paolo.
Tinitigan ko ang boarding details.
Pagkatapos ay isinara ko ang maleta.
Hindi niya alam.
Wala sa kanila ang nakakaalam.
Na sa umaga ng December 26…
kapag nagising sila,
wala na ako sa bahay na iyon.
PARTE2
December 26, 4:37 ng umaga.
Tahimik kong isinara ang pinto ng kwarto.
May dalawang maleta ako, isang laptop bag at isang maliit na kahon na naglalaman ng lahat ng dokumentong ayokong maiwan.
Madilim pa ang buong bahay.
May Christmas lights na kumikislap sa sala.
Sa ibabaw ng dining table, naroon pa ang mga tirang pagkain mula sa Noche Buena.
Tatlong araw akong nag-impake.
Walang nakapansin.
Noong Christmas Day, buong hapon akong nasa kwarto dahil inaayos ko ang bank documents, insurance at company requirements ko.
Isang beses lang pumasok si Mama.
Hindi para tanungin kung okay ako.
Kundi para hiramin ang pearl barrette na regalo ni Paolo noong birthday ko.
Suot daw ni Mika sa reunion.
Nang tumanggi ako, nagulat pa siya.
“Hindi mo naman magagamit sa buhok mo ngayon.”
Sa huli, kinuha rin ni Mika mula sa drawer ko.
At nang sabihin kong akin iyon, si Paolo pa ang nagsabi:
“Hayaan mo na. Bagay naman sa dress niya.”
Doon tuluyang namatay ang huling pag-aalinlangan ko.
Hindi ko sila ginising.
Nag-book ako ng Grab papuntang NAIA.
Eksaktong 5:21, habang nasa Skyway ako, tumawag si Paolo.
Hindi ko sinagot.
Tumawag ulit.
At ulit.
Sa ikaapat na tawag, sinagot ko.
“Nasaan ka?”
Humihingal siya.
“Bakit wala ka sa bahay?”
“Nasa biyahe.”
“Anong biyahe?”
Narinig kong may gumagalaw sa background.
Boses ni Mama.
“Andrea? Nasaan daw?”
Pagkatapos ay si Mika.
“Ano na naman drama niya?”
Pumikit ako.
“Papuntang airport.”
Tumahimik si Paolo.
“Airport?”
“Oo.”
“Bakit?”
“Tinatanggap ko ang transfer sa Cebu.”
Mahabang katahimikan.
Pagkatapos ay natawa siya.
Hindi masayang tawa.
Parang hindi siya makapaniwala.
“Ha? Ano ba, Andrea? Huwag kang gumawa ng desisyon dahil lang sa buhok.”
“Hindi ito dahil lang sa buhok.”
“Eh ano?”
Hindi ko agad sinagot.
Sa wakas, sinabi ko:
“Dahil sa loob ng maraming taon, bawat pagkakataong nasasaktan ako, ginagawa ninyong joke.”
“Bawat beses na sinasabi kong ayoko, sinasabi ninyong sensitive ako.”
“At bawat bagay na mahalaga sa akin, ibinibigay ninyo kay Mika dahil mas madali akong piliting magparaya.”
“Babe—”
“At ikaw…”
Napatingin ako sa mga ilaw ng lungsod sa labas ng bintana.
“Ikaw dapat ang taong kakampi ko.”
“Pero ikaw pa ang tumaya kung gaano kabilis ako iiyak.”
Walang nagsalita sa kabilang linya.
Ilang segundo pagkatapos, narinig ko si Mika.
“Grabe naman. Dahil lang sa biro, aalis talaga?”
Napatawa ako.
“Salamat, Mika.”
“Ha?”
“Salamat kasi hanggang ngayon, hindi mo pa rin naiintindihan.”
Ibinaba ko ang tawag.
Pagdating ko sa airport, may mahigit dalawampung missed calls na ako.
Mama.
Papa.
Paolo.
Mika.
Hindi ako sumagot.
Nasa boarding gate na ako nang makatanggap ako ng litrato mula kay Paolo.
Isang maliit na velvet ring box.
Kasunod ang message:
I was going to propose today. Please come back.
Matagal kong tinitigan ang larawan.
Kung nangyari iyon isang linggo nang mas maaga, malamang umiyak ako sa saya.
Pero ngayon?
Wala.
Nag-type ako.
Keep the ring.
Mabilis siyang nag-reply.
Andrea, seven years tayo. Ganito mo lang tatapusin?
Doon ako napangiti.
Seven years.
Exactly.
Seven years akong nag-alaga ng buhok dahil sinabi niyang mahal niya iyon.
Pitong taon din akong unti-unting nasanay na patawarin ang mga bagay na hindi naman dapat ginagawa sa akin.
Kaya nag-reply ako.
Hindi ko ito tinapos ngayon. Matagal na ninyo itong unti-unting sinisira. Ngayon lang ako tumigil sa pag-aayos.
Pagkatapos, nag-airplane mode ako.
At sumakay.
Ang Cebu ang unang lugar na napuntahan ko na walang nakakakilala sa akin bilang “ate ni Mika.”
Walang may alam na palagi akong pinapaupo sa dulo ng family photos.
Walang nakakalamang may kapatid akong kumukuha ng damit ko nang walang pahintulot.
Walang nakakakilala kay Paolo.
Sa opisina, ako si Andrea Santos.
Operations manager.
Hindi punchline.
Hindi taga-adjust.
Hindi taga-intindi.
Sa unang buwan, napakahirap.
Bagong team.
Bagong city.
Bagong apartment.
May mga gabing gusto kong umiyak dahil tahimik ang kwarto.
Pero napansin ko rin ang isang bagay.
Kapag wala kang taong laging minamaliit ang nararamdaman mo, ang katahimikan ay hindi malungkot.
Payapa pala iyon.
Makalipas ang dalawang buwan, na-promote ako bilang acting branch head dahil sa isang project na matagumpay naming na-deliver.
Tatlong buwan matapos akong umalis, tumawag si Mama mula sa bagong numero.
Sinagot ko dahil akala ko emergency.
“Anak…”
Unang beses ko siyang narinig na ganoon kalambot.
“Kailan ka uuwi?”
“Hindi ko pa alam.”
“Hindi ka ba uuwi sa birthday ni Papa?”
“May work ako.”
Bumuntong-hininga siya.
“Mula nang umalis ka, ang tahimik ng bahay.”
Hindi ako sumagot.
Pagkatapos ay sinabi niya:
“Hindi na rin masyadong dumadalaw si Paolo.”
Napatingin ako sa laptop ko.
“Okay.”
“Actually…”
Nag-alangan siya.
“Hindi na rin sila okay ni Mika.”
Kumunot ang noo ko.
“Anong ibig mong sabihin?”
Doon ko nalaman ang bagay na hindi ko kailanman inasahang maririnig.
Pagkatapos kong umalis, madalas pa ring pumunta si Paolo sa bahay.
Noong una, sinasabi niyang hinihintay akong umuwi.
Pero dahil wala ako, si Mika ang palaging kasama niya.
Magkasama silang kumakain.
Nanood ng sine.
Nag-road trip kasama ang mga pinsan.
Lahat ng dati niyang ginagawa sa bahay habang nandoon ako, nagpatuloy kahit wala na ako.
Hanggang isang araw, napansin ni Mama na ang pearl barrette ko ay suot ni Mika habang bumababa mula sa kotse ni Paolo.
Past midnight.
Nag-away sila.
Sabi raw ni Mika:
“Bakit? Wala naman na si Ate.”
At doon unang nagalit si Mama.
Hindi dahil mali ang ginagawa nila.
Kundi dahil baka malaman ng ibang kamag-anak.
Napapikit ako.
Kahit sa gitna ng eskandalo, reputasyon pa rin ang iniisip nila.
“May nangyari ba sa kanila?” tanong ko.
“Hindi raw,” mabilis na sagot ni Mama.
“Pero sabi ni Paolo, nalilito lang daw siya.”
Napatawa ako.
“Hindi ko problema ’yan.”
“Andrea…”
Biglang tumaas ang boses ni Mama.
“Pamilya mo pa rin kami.”
“Alam ko.”
“Kung alam mo, bakit parang wala ka nang pakialam?”
Doon ako tumahimik.
Ilang segundo pagkatapos, mahina kong sinabi:
“Ma, noong ako ang walang pakiramdam na pamilya ninyo ako, may nagtanong ba sa akin kung bakit?”
Hindi siya nakasagot.
“Kapag may gamit akong gusto ni Mika, kailangan kong ibigay.”
“Kapag nasaktan ako sa biro, kailangan kong ngumiti.”
“Kapag galit ako, ako ang masama.”
“Kapag may lakad ang pamilya, kaya ninyong tawaging complete family ang litrato kahit wala ako.”
“Ngayon lang ako pumili ng sarili ko.”
“Bakit parang kasalanan pa rin?”
Tahimik si Mama.
Pagkatapos, narinig kong umiiyak siya.
Noong dati, kapag umiiyak si Mama, mabilis akong sumusuko.
Pero ngayon, hindi na.
Sinabi ko lang:
“Ma, hindi ko kayo kinamumuhian.”
“Pero hindi ibig sabihin noon babalik ako sa dati.”
At ibinaba ko ang tawag.
Pagkalipas ng halos isang taon, pinadala ako ng kumpanya sa Manila para sa annual leadership conference.
Hindi ko sinabi sa pamilya ko.
Pero nakita yata ni Papa sa LinkedIn post ng company.
Pagkatapos ng conference, paglabas ko ng hotel sa BGC, nakita ko silang apat sa lobby.
Mama.
Papa.
Mika.
At Paolo.
Parang eksenang isang taon kong iniwasan.
Mas maikli pa rin ang buhok ko.
Hindi ko na muling pinahaba.
Sa katunayan, gustong-gusto ko na iyon.
Unang lumapit si Paolo.
“Ang tagal kitang hinintay.”
Napatingin ako sa kanya.
“Hindi kita pinaghintay.”
Napahinto siya.
Pagkatapos ay inilabas niya mula sa bulsa ang parehong velvet box.
“Hindi ko itinapon.”
Hindi ko tiningnan ang singsing.
“Dapat sana ginawa mo.”
“Andrea, mali ako.”
Namumula ang mga mata niya.
“Akala ko normal lang lahat. Akala ko biro lang. Hindi ko naisip na ganoon na pala kabigat sa ’yo.”
“Exactly.”
Mahinahon ang boses ko.
“Hindi mo naisip.”
Napayuko siya.
Sa likod niya, umiiyak si Mama.
Si Papa naman ay tahimik.
At si Mika, unang beses kong nakitang hindi nakangiti sa harap ko.
Lumapit siya.
“Ate…”
Huminga siya nang malalim.
“Sorry.”
Tinitigan ko siya.
“Dahil saan?”
Namutla siya.
Siguro inasahan niyang tatanggapin ko agad.
“Sa buhok.”
“Sa pictures.”
“Sa mga gamit mo.”
“Sa lahat.”
Tumango ako.
“Okay.”
Napakurap siya.
“Okay?”
“Tinanggap ko ang apology mo.”
Lumiwanag nang kaunti ang mukha ni Mama.
Pero dinugtungan ko:
“Hindi ibig sabihin noon babalik na tayo sa dati.”
Nawala ulit ang ngiti nila.
Tinanggap ko ang paghingi nila ng tawad.
Pero hindi ko ibinalik ang access nila sa buhay ko na parang walang nangyari.
Dahil natutuhan kong ang forgiveness at reconciliation ay magkaibang bagay.
Pwede mong patawarin ang isang tao nang hindi muling ibinibigay sa kanya ang kapangyarihang saktan ka.
Bumaling ako kay Paolo.
“May isang bagay akong gustong ibalik.”
Inilabas ko mula sa bag ko ang maliit na kahon.
Nasa loob ang ilang lumang litrato namin at duplicate key ng condo niya.
“Ayoko ng singsing mo.”
“Hindi rin ako babalik.”
Pumikit siya.
“So, wala na talaga?”
“Oo.”
“May iba ka na ba?”
Napangiti ako.
“Meron.”
Nanlaki ang mga mata niya.
“Who?”
Tinuro ko ang sarili ko.
“Ako.”
Tahimik ang lobby.
At sa unang pagkakataon, wala akong pakialam kung naiintindihan nila o hindi.
Hindi ako umalis sa Manila dahil gusto kong gantihan sila.
Hindi ako nagtagumpay sa Cebu para pagsisihan nila ang ginawa nila.
Ginawa ko iyon dahil pagkatapos ng maraming taon…
sa wakas, pinili kong ituring ang sarili ko bilang isang taong karapat-dapat ding protektahan.
Bago ako lumakad palayo, tinawag ako ni Papa.
“Andrea.”
Lumingon ako.
Tahimik niyang sinabi:
“Kung may family picture ulit tayo balang araw… hindi na namin tatawaging complete kapag wala ka.”
Napangiti ako nang bahagya.
“Then maybe, someday.”
Hindi iyon pangako.
Pero hindi rin iyon galit.
Sapat na iyon.
Paglabas ko ng hotel, mainit ang hangin ng Maynila.
Hinaplos nito ang maikling buhok ko.
Wala nang pearl clip.
Wala nang mahabang buhok na kailangang ingatan dahil iyon ang gusto ng ibang tao.
At wala na rin ang dating Andrea na kailangang tumawa kapag siya ang nasasaktan para lang hindi masira ang mood ng lahat.
Sumakay ako sa kotse pabalik sa airport.
Kinabukasan, babalik ako sa Cebu.
Sa trabaho ko.
Sa apartment kong ako ang pumili.
Sa buhay na hindi na kailangang humingi ng permiso para maging akin.
