TUWING HATINGGABI, “NAGLALAKAD SA TULOG” ANG ROOMMATE KO AT SINISIRA ANG GAMIT KO—SA IKALAWANG PAGKAKATAON, INILAGAY KO SA MESA KO ANG KANILANG MAHAHALAGANG BAGAY
Tuwing hatinggabi, “naglalakad sa tulog” ang roommate ko.
Pero hindi siya kailanman bumabangga sa pader, nadadapa sa upuan, o pumapasok sa maling kama.
Palagi siyang dumidiretso sa mesa ko.
At kakaiba—gamit ko lang ang nasisira niya.
Noong una, laptop ko.
Sumunod, external drive.
Pagkatapos, ginupit niya ang blazer na ihahanda ko sana para sa internship interview.
Sa dati kong buhay, lahat sila iisa ang sinabi.
“Hindi naman niya sinasadya.”
“Walang malay ang taong nagso-sleepwalking.”
“Mapapalitan ang gamit. Huwag mong sirain ang buhay ng isang taong may kondisyon.”
Kaya tiniis ko.
Hanggang sa isang gabi, winasak niya ang portfolio na isang buwan kong ginawa.
Dahil doon, hindi ako nakaabot sa interview para sa internship at nawala rin ang scholarship application ko.
Nang komprontahin ko siya, siya pa ang umiyak sa social media.
Ako ang naging kontrabida.
Ako raw ang bully.
Ako raw ang walang puso.
Pagmulat ko muli, bumalik ako sa unang gabi na “nag-sleepwalk” siya at sinira ang laptop ko.
Sa pagkakataong iyon, hindi na ako nakipagtalo.
Ngumiti lang ako.
At kinabukasan, paisa-isa kong inilagay sa mesa ko ang pinakamahahalagang gamit ng mga taong nagsabing dapat akong “umunawa.”
“BAGSAK!”
Nagising ang buong dorm room sa malakas na kalabog.
Napabalikwas ako sa kama.
Nang tumingin ako sa ibaba, naroon ang laptop ko sa sahig.
Basag ang screen.
May tubig na tumutulo mula sa keyboard.
Sa tabi nito, nakatayo si Mikaela Ramos, nakapaa, magulo ang buhok, at tulala ang mga mata.
Makalipas ang ilang segundo, para bang bigla siyang natauhan.
Napaupo siya at agad na umiyak.
“Lia… nag-sleepwalk na naman ba ako?”
Ako si Amelia “Lia” Santos, third-year communication student sa isang unibersidad sa Quezon City.
Ang laptop na nasa sahig ay binili ko gamit ang halos dalawang taong ipon mula sa tutoring, online transcription, at weekend shifts sa isang café sa Katipunan.
Nandoon ang school projects ko.
Nandoon ang portfolio ko.
Nandoon ang documents para sa internship.
At ngayon, patay na ang screen.
“Hindi ko talaga sinasadya,” hikbi ni Mikaela. “Wala akong maalala.”
Bumaba mula sa upper bunk si Trisha Mendoza.
Sinulyapan niya ang laptop.
Pagkatapos ay si Mikaela.
“Lia, baka puwedeng bukas na lang pag-usapan? Mukhang takot na takot naman siya.”
Mula sa kabilang kama, bumuntong-hininga si Nicole Reyes.
“Sleepwalking nga, di ba? Hindi naman niya kontrolado. Huwag ka nang maningil agad.”
Eksaktong-eksakto.
Parehong mga salita.
Parehong mga mukha.
Parehong simula.
Sa dati kong buhay, sumigaw ako.
Humingi ako ng bayad.
Nakipagtalo ako hanggang alas-tres ng umaga.
At sa huli, ako ang lumabas na masama.
Ngayon, yumuko lang ako at pinulot ang laptop.
“Okay,” sabi ko.
Natigilan sila.
“Okay?” tanong ni Trisha.
Tumango ako.
“Kung talagang wala siyang kontrol kapag tulog siya, hindi na ako makikipagtalo.”
Halatang gumaan ang mukha ni Mikaela.
Mabilis niyang pinahid ang luha niya.
“Salamat, Lia.”
Pero nakita ko ang isang bagay na hindi ko napansin noon.
Mula sa kama niya papunta sa mesa ko, kailangang lampasan ni Mikaela ang laundry basket ni Trisha, umiwas sa maleta ni Nicole, at lumiko sa pagitan ng dalawang upuan.
Wala siyang nabangga.
Wala siyang natapakan.
Diretso lang siya sa laptop ko.
At nang yumuko siyang muli, nakita ko ang munting pag-angat ng sulok ng labi niya.
Parang ngiti.
Kinabukasan, dinala ko ang laptop sa repair shop sa Gilmore.
Binuksan ito ng technician.
Napailing siya.
“Ma’am, may liquid damage sa motherboard, keyboard, pati display. Kung repair lang, mga ₱18,000 pataas.”
Napakapit ako sa strap ng bag ko.
“Files?”
“Data recovery, hiwalay. Around ₱6,000 minimum. Hindi rin guaranteed.”
Halos ₱24,000.
Ang kinikita ko sa part-time jobs ko kada buwan ay hindi man lang umaabot sa kalahati niyon.
Kinuhanan ko ng litrato ang estimate at ipinadala sa dorm group chat.
Lia: “Mikaela, hindi na kita sisingilin sa buong laptop. Pero ₱18,000 ang repair at may separate pa sa data recovery. Paano natin aayusin?”
Makalipas lang ang isang minuto, nagpadala siya ng voice message.
“Lia, please… hindi ko naman sinasadya. Wala talaga akong malay. Saan ako kukuha ng ganyang pera?”
Sumunod agad si Trisha.
Trisha: “Hintayin muna nating makapagpa-checkup si Mikaela.”
Si Nicole naman:
Nicole: “Kailangan ba talagang sa group chat? Nai-stress kaming lahat.”
Napangiti ako nang walang saya.
Laptop ko ang nasira.
Internship ko ang alanganin.
Pero sila ang nai-stress.
Maya-maya, nag-message sa akin ang block representative naming si Carla Villanueva.
“Lia, narinig ko ang nangyari. Sana huwag muna nating dalhin sa student affairs. Malapit na ang internship endorsements. Baka madamay tayong lahat.”
Tinanong ko siya:
“Kung hindi ko siya pananagutin, sino ang sasagot sa ₱24,000?”
Matagal bago siya sumagot.
“Special case kasi ito. Sana intindihin mo.”
Napatingin ako sa salitang intindihin.
Noong una kong buhay, iyan ang salitang sumira sa akin.
Ako ang palaging kailangang umintindi.
Ako ang palaging kailangang magparaya.
Pero walang kailanman nagtanong kung sino ang iintindi sa akin.
Pagsapit ng gabi, bumalik ako sa dorm na may dalang malaking plastic storage box.
“Anong laman niyan?” tanong ni Nicole.
“Backup plan,” sagot ko.
Hindi ko na ipinaliwanag.
Kinabukasan, nagpaalam si Trisha na maliligo.
Habang wala siya, inilagay niya sa kama ang kanyang bagong tablet—regalo raw ng nanay niya mula Singapore.
Napatingin ako roon.
Pagkatapos, sa mesa ko.
Tahimik kong kinuha ang tablet at inilapag sa tabi ng sirang laptop ko.
Pagbalik niya, napakunot ang noo niya.
“Lia, bakit nandiyan tablet ko?”
“Mas safe diyan.”
“Ha?”
Hindi ko siya sinagot.
Maya-maya, inilapag ni Nicole sa desk niya ang mamahaling mirrorless camera na ginagamit niya para sa org projects.
Kinuha ko rin iyon.
Inilagay ko sa mesa ko.
“Ano’ng ginagawa mo?” sigaw niya.
“Relax,” sabi ko. “Hindi ko naman sisirain.”
“Bakit mo pinapakialaman gamit ko?”
Tumingin ako sa kanya.
“Akala ko ba, kung aksidente at walang malay ang gumawa, dapat umunawa lang?”
Biglang tumahimik ang silid.
Pagsapit ng gabi, dumating si Carla dala ang isang envelope.
Nasa loob ang original certificates niya para sa isang scholarship application.
Humingi siya ng pabor kay Trisha na itago muna iyon sa dorm dahil pupunta siya sa event.
Kinuha ko rin ang envelope.
Inilagay ko sa gitna ng mesa ko.
Tatlong pares ng mata ang nakatitig sa akin.
Tablet ni Trisha.
Camera ni Nicole.
Scholarship documents ni Carla.
Lahat nasa tabi ng sirang laptop ko.
Ngumiti ako kay Mikaela.
“Ngayong gabi, huwag kayong mag-alala.”
Namula ang mukha niya.
“Anong ibig mong sabihin?”
“Wala.”
Inayos ko ang kumot ko.
“Kung talagang wala kang kontrol kapag nag-sleepwalk ka, pare-pareho naman tayong dapat handang umintindi.”
Walang nagsalita.
Alas-dose y medya.
Alas-una.
Alas-dos.
Tahimik ang dorm.
Pagdating ng 2:17 a.m., narinig ko ang mahinang paglangitngit ng kama ni Mikaela.
Hindi ako gumalaw.
Dahan-dahan siyang bumaba.
Nakapikit.
Magkabilang kamay nakalaylay.
Tumawid siya sa silid.
Lumampas sa maleta.
Umiwas sa upuan.
Huminto sa harap ng mesa ko.
Napasinghap si Trisha mula sa kabilang kama.
Iniunat ni Mikaela ang kamay niya.
Dumampi iyon sa tablet.
Huminto.
Lumipat sa camera.
Huminto ulit.
Pagkatapos, para bang kabisado niya ang bawat bagay kahit “tulog” siya, hinanap ng mga daliri niya ang sirang laptop ko.
At iyon lamang ang kinuha niya.
Itinaas niya ito.
Handang ihagis muli.
Biglang bumukas ang ilaw.
Napadilat si Mikaela.
At mula sa pintuan ng dorm ay may boses na nagsabi:
“Miss Ramos, huwag kang gagalaw.”
Lumingon kaming lahat.
Nakatayo roon ang dorm supervisor.
Kasama ang dalawang staff ng Student Affairs.
At sa kamay ng isa sa kanila…
naroon ang cellphone na buong gabing nagre-record.
PARTE2
Namutla si Mikaela.
Hindi niya binitawan ang laptop.
Parang biglang nanigas ang buong katawan niya.
“Ma’am…” bulong niya. “Hindi ko alam kung paano ako napunta rito.”
Walang sumagot.
Si Mrs. Alvarez, ang dorm supervisor, ang unang lumapit.
“Mikaela, ibaba mo muna ang laptop.”
Dahan-dahan niya iyong ibinaba.
Pagkatapos ay bumaling si Mrs. Alvarez sa amin.
“Lia contacted our office this afternoon. Humingi siya ng permission na magkaroon ng observation tonight dahil paulit-ulit daw ang incidents.”
Napalingon sina Trisha at Nicole sa akin.
“Tinawagan mo ang Student Affairs?” tanong ni Nicole.
Tumango ako.
“Sinabi ninyo kahapon na huwag kong palakihin ang problema.”
Tahimik akong tumingin sa kanya.
“Kaya hindi ko pinalaki. Nag-ipon lang ako ng ebidensiya.”
Namula ang mukha niya.
Si Carla, na tinawagan din para pumunta, ay dumating ilang minuto pagkatapos.
Pagkakita niya sa envelope niya sa mesa, halos tumakbo siya papunta roon.
“Bakit nandito ang documents ko?!”
Tiningnan ko siya.
“Para malaman natin kung lahat ba talaga ng bagay ay pareho ang turing ni Mikaela habang wala siyang malay.”
“Ginamit mo ang scholarship papers ko bilang eksperimento?”
“Hindi.”
Tinuro ko ang mesa.
“Hindi nga niya ginalaw.”
Walang nakasagot.
Doon nagsimulang mag-replay ang staff ng video.
Sa unang bahagi, makikita si Mikaela na bumababa mula sa kama.
Dahan-dahan siyang naglakad.
Lumiko siya sa eksaktong puwang sa pagitan ng dalawang upuan.
Nang lumapit sa mesa, dumampi ang kamay niya sa tablet ni Trisha.
Pero hindi niya kinuha.
Dumampi sa camera ni Nicole.
Iniwasan.
Napunta sa envelope ni Carla.
Hindi niya man lang binuksan.
Diretso siyang humawak sa sirang laptop ko.
Para bang iyon lamang ang bagay na alam niyang dapat sirain.
Suminghap si Trisha.
“Bakit… bakit hindi niya ginalaw tablet ko?”
“Baka coincidence,” sagot agad ni Mikaela.
Napalingon ako sa kanya.
“Tatlong beses?”
“Anong tatlong beses?”
Doon ako ngumiti.
At inilabas ko ang phone ko.
“Noong hapon, bago kayo dumating, nagpalit-palit ako ng puwesto ng mga gamit.”
Napakunot ang noo ni Mrs. Alvarez.
Ipinaliwanag ko ang ginawa ko.
Sa una, inilagay ko ang tablet sa kaliwa.
Ang laptop ko sa kanan.
Pagkaraan ng isang oras, binaligtad ko.
Bago matulog, inilipat ko muli.
Lahat ng pagbabago ay nakunan ng maliit na camera na pinahintulutan ng dorm supervisor na ilagay sa bookshelf.
Ngunit kahit saan ilagay ang laptop ko, iyon pa rin ang hinanap ni Mikaela.
“Kung simpleng sleepwalking lang,” sabi ko, “bakit wala siyang nababangga? Bakit gamit ko lang ang hinahanap niya? At bakit kaya niyang iwasan ang ibang gamit?”
Hindi agad sumagot si Mrs. Alvarez.
Sa halip, tumingin siya sa Student Affairs officer.
“May medical records ba siyang naisumite sa dorm?”
Napatingin silang lahat kay Mikaela.
Hindi siya sumagot.
“Mikaela?” ulit ng officer.
“Hindi pa po.”
“May diagnosis ka ba ng sleepwalking disorder?”
“Sinabi ng mama ko na ginagawa ko raw iyon noong bata ako.”
“May doktor bang nag-confirm?”
Tahimik.
“Medical certificate?”
Wala.
Unti-unting nagbago ang ekspresyon nina Trisha at Nicole.
Parang ngayon lang nila naisip na sa loob ng ilang buwan, walang sinuman sa amin ang nakakita ng kahit isang medical document.
Lahat kami ay naniwala dahil umiiyak si Mikaela.
Iyon lang.
Kinabukasan, pinatawag kaming apat sa Student Affairs Office.
Kasama rin si Carla bilang block representative.
Akala ko tapos na roon.
Hindi pa pala.
Habang hinihintay naming magsimula ang meeting, inilapag ng officer ang isang printed report sa mesa.
“May isa pa kaming kailangang pag-usapan.”
Tumingin siya kay Mikaela.
“Tinignan namin ang past dorm incident logs.”
Nanlamig ang mukha ni Mikaela.
“Last semester, may reklamo rin mula sa dati mong roommate sa ibang building.”
Napakurap ako.
Dati niyang roommate?
Binasa ng officer ang report.
Isang student na nagngangalang Patricia Lim ang nag-report na dalawang beses nasira ang gamit niya sa gabi.
Una, nabuhusan ng tubig ang printed thesis drafts niya.
Pangalawa, nasira ang external hard drive niya.
Parehong sinabi ni Mikaela na nag-sleepwalk siya.
Pero dahil lumipat ng dorm si Patricia pagkatapos ng isang linggo, hindi na ipinagpatuloy ang reklamo.
“Bakit hindi ito sinabi sa amin?” tanong ni Trisha.
Hindi sumagot si Mikaela.
“May pattern,” sabi ng officer. “At pareho ang target—academic materials.”
Napatingin ako kay Mikaela.
Academic materials.
Parang biglang nagsama-sama ang lahat ng piraso.
Bakit portfolio ko?
Bakit files ko?
Bakit interview clothes ko?
Hindi random destruction.
May dahilan.
Biglang nagsalita si Nicole.
“Sandali.”
Kinuha niya ang phone niya.
“Last month… sinabi mo sa akin na pareho kayong nag-apply ni Lia sa internship sa Valera Communications, di ba?”
Napalunok si Mikaela.
Nagkatinginan kami.
Valera Communications.
Isa iyon sa pinakamalaking PR agencies sa Makati na tumatanggap lamang ng dalawang interns mula sa partner universities.
Isa ako sa top candidates.
At si Mikaela rin pala.
Hindi ko iyon alam noon.
Tumingin ang Student Affairs officer sa kanya.
“Mikaela, gusto mo bang ipaliwanag?”
Bigla siyang humagulgol.
“Hindi ko naman gustong umabot sa ganito.”
Walang nagsalita.
“Lagi kasi siyang nauuna.”
Tinuro niya ako.
“Laging mataas grades niya. Laging pinupuri ng professors. Lagi siyang may recommendations.”
Napatitig ako sa kanya.
“Anong koneksyon niyan sa pagsira mo ng gamit ko?”
“Hindi mo naiintindihan!”
Tumayo siya.
“Kapag magkasabay tayong nag-a-apply, ako lagi ang second choice!”
Napaatras si Trisha.
“Mikaela…”
“Hindi ko naman planong sirain lahat!” sigaw niya. “Noong una, gusto ko lang ma-delay ang project niya. Tapos nang maniwala kayong nag-sleepwalk ako…”
Bigla siyang natahimik.
Pero sapat na iyon.
Kumalat sa silid ang katahimikan.
“Continue,” sabi ng officer.
Hindi na makatingin si Mikaela sa amin.
“Napansin kong gumagana.”
Naramdaman kong nanlamig ang palad ko.
Gumagana.
Iyon pala ang tingin niya sa awa ng mga tao.
Isang gumaganang panangga.
“Kapag umiiyak ako,” pagpapatuloy niya, “lahat kayo pinapagalitan si Lia. Sinasabi ninyong huwag niya akong i-pressure.”
Namutla si Trisha.
Si Carla ay yumuko.
“Akala ko… kung masisira ang portfolio niya, baka hindi siya makapag-apply sa Valera.”
Dahan-dahan kong tinanong:
“At iyong blazer ko?”
“Interview.”
“External drive?”
“Backup.”
Hindi ko namalayang napahawak ako sa gilid ng mesa.
Sa dati kong buhay, lahat iyon ay nangyari.
At matagumpay siya.
Nawala ang internship ko.
Nawala ang scholarship ko.
Nawala ang tiwala ng mga tao sa akin.
Habang siya ang kinakaawaan.
Ngayon, narinig mismo ng lahat ang totoo mula sa bibig niya.
Hindi agad sinabi ng Student Affairs kung ano ang magiging final disciplinary action.
May proseso.
May formal complaint.
May written statements.
May review ng dorm footage at previous incident record.
Ngunit isang bagay ang malinaw.
Hindi na puwedeng tawaging simpleng “aksidente” ang nangyari.
Inutusan si Mikaela na lumipat muna sa temporary accommodation habang iniimbestigahan ang kaso.
Kinailangan ding makipag-ugnayan ang pamilya niya tungkol sa nasirang laptop at data recovery expenses.
Nang palabas na kami ng opisina, hinabol ako ni Trisha.
“Lia.”
Huminto ako.
Namumula ang mata niya.
“Sorry.”
Hindi ako nagsalita.
“Akala ko kasi… mas mabuti lang na walang gulo.”
Napangiti ako nang mapait.
“Iyon naman palagi ang dahilan ng mga taong hindi sila ang nawawalan.”
Napayuko siya.
“Hindi ko naisip kung gaano kamahal ang laptop.”
“Hindi rin laptop lang iyon.”
Tumango siya.
“Alam ko na ngayon.”
Sa likod niya, lumapit si Nicole.
Mas tahimik siya kaysa dati.
“Hindi kita masisisi kung galit ka sa amin.”
“Hindi ako galit dahil nagkamali kayo.”
Tiningnan ko silang dalawa.
“Galit ako dahil nang sinabi kong nasaktan ako, ang una ninyong ginawa ay kumbinsihin akong hindi mahalaga ang pagkawala ko.”
Walang sumagot.
Dahil wala namang magandang sagot doon.
Kinagabihan, nag-message sa akin si Carla.
Mahaba.
Humingi siya ng tawad dahil bilang block representative, mas inuna niya ang katahimikan kaysa patas na pagresolba ng problema.
Hindi ko siya agad pinatawad.
Pero hindi ko rin siya pinahiya.
Sinabi ko lang:
“Sa susunod na may lumapit sa iyo para humingi ng tulong, huwag mong tanungin muna kung paano mapapatahimik ang problema. Tanungin mo kung sino ang nawalan.”
Makalipas ang dalawang araw, tumawag ang repair shop.
Nakuha nila ang halos lahat ng files mula sa laptop ko.
Napaiyak ako sa mismong sidewalk sa Gilmore.
Hindi dahil sa laptop.
Kundi dahil naroon pa ang portfolio ko.
Naroon pa ang internship requirements.
May tatlong araw pa ako bago ang deadline.
Tatlong araw.
Kaya halos hindi ako natulog.
Inayos ko ang files.
Nag-print ako ng bagong documents.
Humiram ako ng blazer kay pinsan ko.
At sa araw ng interview, sumakay ako ng MRT papuntang Makati nang dala ang portfolio na halos mawala sa akin.
Pagpasok ko sa conference room ng Valera Communications, nanginginig ang kamay ko.
Pero ngayong pagkakataon, nakarating ako.
Walang nasirang documents.
Walang nawawalang files.
Walang taong nakaharang sa akin.
Pagkaraan ng isang linggo, nakatanggap ako ng email.
Congratulations.
Tinanggap ako bilang isa sa dalawang interns.
Napaupo ako sa sahig ng dorm habang binabasa iyon.
Tahimik akong umiyak.
Hindi dahil napatunayan kong mas magaling ako kaysa kay Mikaela.
Kundi dahil sa wakas, ang isang pagkakataong para sa akin ay hindi naagaw sa pamamagitan ng paninira.
Makalipas ang isang buwan, lumabas ang resulta ng investigation.
Pinanagot si Mikaela sa repeated intentional destruction of property at academic misconduct kaugnay ng pagtatangkang hadlangan ang internship application ng kapwa estudyante.
Hindi ko ipinagdiwang ang parusa niya.
Hindi rin ako natuwa nang malaman kong pinauwi siya muna ng pamilya niya habang inaayos ang disciplinary process.
Ang gusto ko lang ay matapos ang lahat.
Nabayaran ang malaking bahagi ng repair at data recovery costs.
Nakabili rin ako kalaunan ng secondhand laptop gamit ang ipon ko at unang allowance mula sa internship.
Samantala, nagbago ang dorm namin.
Si Trisha ay hindi na mabilis magsabi ng, “Hayaan mo na.”
Si Nicole, sa tuwing may problema, tinatanong muna kung ano talaga ang nangyari bago kumampi.
At si Carla, ayon sa narinig ko, nag-propose ng mas malinaw na procedure para sa dorm incidents—written reports, documentation, at referral sa proper office kapag may repeated property damage.
Isang gabi, habang inaayos ko ang bagong laptop ko sa mesa, napansin ni Trisha ang lumang basag na unit sa ilalim ng bookshelf.
“Bakit hindi mo pa itinatapon?”
Ngumiti ako.
“Reminder.”
“Ng ano?”
Tiningnan ko ang bitak-bitak na screen.
“Na hindi lahat ng pagtitiis ay kabaitan.”
Tahimik siya.
“At hindi lahat ng taong nagsasabing ‘umintindi ka’ ay tama.”
Minsan, ang totoong kabaitan ay may hangganan.
Minsan, ang pananagutan ay hindi kalupitan.
At minsan, kapag paulit-ulit na sinasabi sa iyong manahimik para mapanatili ang kapayapaan, kailangan mong tanungin:
Kapayapaan para kanino?
Dahil kung ang katahimikan ay binibili gamit ang pagkawala ng isang tao, hindi iyon kapayapaan.
Pananahimik lang iyon ng biktima.
Hindi kailangang maging malupit para ipagtanggol ang sarili.
May karapatan kang humingi ng paliwanag, ebidensiya, at pananagutan kapag may taong nakapinsala sa iyo—kahit sabihin pa ng iba na “aksidente lang,” “umunawa ka na lang,” o “huwag nang palakihin.”
Ang tunay na malasakit ay hindi nangangahulugang isang tao lamang ang laging nagsasakripisyo.
Minsan, ang pinakamahalagang paraan ng paggalang sa sarili ay ang matutong magsabi:
“Nauunawaan kita. Pero hindi ibig sabihin noon na ako ang kailangang magbayad sa ginawa mo.
