SA GABI NG AMING KASAL, NANG MAKITA KO ANG BAHAGI NG KATAWAN NG ASAWA KO, NANGINIG AKO AT SA WAKAS AY

SA GABI NG AMING KASAL, NANG MAKITA KO ANG BAHAGI NG KATAWAN NG ASAWA KO, NANGINIG AKO AT SA WAKAS AY

Hindi ako nakasigaw.

Hindi rin ako nakagalaw.

Parang biglang nawala ang lahat ng tunog sa paligid ko. Ang mahinang ugong ng air conditioner, ang ingay ng mga sasakyan sa malayo, maging ang mabilis kong paghinga ay tila lumubog sa isang katahimikang nakakatakot.

Nakatayo si Rafael ilang hakbang mula sa akin.

Nakabukas nang bahagya ang kaniyang puting polo.

At doon ko nakita ang bagay na matagal palang itinatago ng pamilya Villanueva.

Hindi iyon ang iniisip ko.

Mas mabigat.

Mas masakit.

At higit sa lahat, hindi iyon isang bagay na dapat ikahiya ng isang tao.

May malawak na peklat sa ibabang bahagi ng kaniyang tiyan at tagiliran. Hindi pantay ang balat. May ilang bakas ng operasyon na halatang matagal nang naghihilom ngunit hindi kailanman tuluyang nawala.

Napaatras ako.

Hindi dahil nandidiri ako.

Kundi dahil bigla kong naalala ang mga bulong ng ibang kasambahay noong unang taon ko sa mansyon.

May aksidente raw noon.

May anak daw ang mga Villanueva na halos hindi nakaligtas.

Pagkatapos noon, ipinagbawal ni Doña Teresa na pag usapan iyon sa bahay.

Akala ko tsismis lamang.

Ngayon, nakatayo sa harapan ko ang sagot.

Mabilis na isinara ni Rafael ang kaniyang polo.

“Takot ka?”

Mahina ang boses niya.

Umiling ako, ngunit hindi agad lumabas ang salita sa bibig ko.

“Rafael…”

“Okay lang.”

Tumalikod siya.

“Sanay na ako.”

Iyon ang pinakamasakit na paraan ng pagsabi ng isang simpleng pangungusap.

Sanay na ako.

Parang ilang daang beses na siyang tiningnan ng mga tao sa parehong paraan.

Parang ilang daang beses na rin siyang iniwan.

Lumapit siya sa bintana at tiningnan ang mga ilaw sa labas.

“Matulog ka na, Mariel. Hindi kita pipilitin sa kahit ano.”

“Sandali.”

Hindi siya lumingon.

Tumayo ako mula sa kama.

“Ang bahay ba…”

Napatawa siya nang mahina.

Walang saya.

“Ngayon mo na naiintindihan?”

Hindi ako sumagot.

“Akala mo ba napakabait ng pamilya ko para bigyan ang isang kasambahay ng mansyon na nagkakahalaga ng apatnapu’t limang milyong piso?”

Masakit ang sinabi niya, pero hindi ko naramdaman na ako ang minamaliit niya.

Ang sarili niya ang sinasaktan niya.

“Rafael, hindi ko ibig sabihin iyon.”

“Alam ko.”

Doon siya lumingon.

Pula ang kaniyang mga mata.

“Ilang babae na ang ipinakilala sa akin ng pamilya ko, Mariel. Anak ng negosyante. Doktora. Abogada. Anak ng politiko. May isang halos matuloy na ang engagement.”

Huminto siya.

“Ano’ng nangyari?”

Ngumiti siya.

“Umalis.”

Bumaba ang tingin niya.

“Nang malaman niya ang buong katotohanan.”

May kung anong kumirot sa dibdib ko.

“Hindi lang ito tungkol sa peklat, tama?”

Hindi siya sumagot.

At doon ko nalaman na tama ako.

Lumipas ang ilang segundo.

Pagkatapos ay umupo siya sa gilid ng sofa.

“Labing siyam ako nang maaksidente.”

Hindi ko siya ginambala.

“Galing akong Batangas kasama ang mga kaibigan ko. Umuulan. Mabilis ang takbo ng sasakyan. Hindi ako ang nagmamaneho, pero hindi rin ako inosente. Lahat kami nagbibiro. Walang nagsabi sa driver na magbagal.”

Huminga siya nang malalim.

“Bumangga kami sa isang truck.”

Napahawak ako sa dibdib ko.

“Dalawa sa mga kaibigan ko ang hindi na nakauwi.”

Tahimik.

“Rafael…”

“Ako, nabuhay.”

Pinisil niya ang dalawang palad niya.

“Pero maraming operasyon ang ginawa sa akin. Ilang buwan akong nasa ospital. Halos isang taon bago ako nakalakad nang maayos.”

Dahan dahan akong umupo sa kabilang dulo ng sofa.

“Sinabi ng mga doktor na may mga bagay sa katawan ko na maaaring hindi na gumana tulad ng dati.”

Doon ko naunawaan.

Hindi niya kailangang sabihin nang direkta.

Hindi ko rin kailangang itanong.

Tumulo ang luha ko.

Napansin niya iyon at agad siyang umiwas ng tingin.

“Huwag mo akong kaawaan.”

“Hindi kita kinakaawaan.”

“Pareho lang iyon.”

“Hindi.”

Napatingin siya sa akin.

“Nasasaktan ako dahil mukhang matagal kang naniwalang kailangan kang bayaran para may pumayag na manatili sa tabi mo.”

Parang may biglang pumutok sa pagitan naming dalawa.

Hindi siya nakasagot.

Ako rin.

Hindi ko alam kung saan nanggaling ang tapang ko.

Marahil dahil nakita ko sa mukha niya ang parehong uri ng pagod na nakikita ko noon sa mukha ni Mama kapag wala kaming pambiling gamot.

Iba ang dahilan.

Pareho ang pakiramdam.

Iyong pakiramdam na parang pabigat ka sa mundo.

Tumayo si Rafael.

“Matulog ka na.”

Pumunta siya sa pinto.

“Saan ka pupunta?”

“Sa guest room.”

“Pero…”

Huminto siya.

“Hindi dahil kasal tayo, may karapatan na ako sa iyo.”

Pagkasabi niyon ay lumabas siya.

Naiwan akong mag isa sa silid na puno ng rosas.

Biglang naging katawa tawa ang lahat.

Ang mamahaling champagne.

Ang kandila.

Ang puting kumot.

Ang mga talulot sa sahig.

Para kaming dalawang artista sa isang napakagandang entablado ngunit walang sinuman sa amin ang nakatanggap ng tamang script.

Hindi ako nakatulog.

Kinabukasan, alas sais pa lamang ng umaga, may kumatok.

Si Doña Teresa.

“Mariel?”

Binuksan ko ang pinto.

Tiningnan niya agad ang kama.

Pagkatapos ay ako.

May kakaibang kaba sa mukha niya.

“Nasaan si Rafael?”

“Guest room.”

Nawala ang kulay sa mukha niya.

“May nangyari ba?”

Hindi ko napigilan ang sarili ko.

“Alam n’yo po ba?”

Tumahimik siya.

“Alam n’yo po bang ayaw niyang magpakasal?”

“Mariel…”

“Alam n’yo po bang pakiramdam niya binabayaran ninyo ang isang babae para tanggapin siya?”

Umigting ang panga niya.

“Mas komplikado kaysa sa iniisip mo.”

“Kung ganoon, ipaliwanag n’yo po.”

Sa unang pagkakataon mula nang makilala ko siya, nakita kong walang maisagot si Doña Teresa.

Ang babaeng kayang magpatigil ng buong sala sa isang tingin ay biglang tila matanda.

Pagod.

At takot.

Umupo siya.

“Nagkamali ako.”

Hindi iyon ang sagot na inaasahan ko.

“Pagkatapos ng aksidente ni Rafael, nagbago siya. Dati siyang masayahin. Maraming kaibigan. Mahilig bumiyahe. Mahilig tumugtog ng piano.”

Napatingin ako sa kaniya.

May malaking piano sa mansyon.

Apat na taon akong naroon ngunit minsan ko lamang iyong narinig.

“Pagkatapos ng aksidente, ayaw na niyang tumugtog,” patuloy niya. “Ayaw na niyang lumabas. Kapag may babaeng lumalapit, iniisip niyang naaawa lamang sa kaniya.”

“At kaya ninyo ako pinili?”

Hindi siya agad sumagot.

“Ilang taon kitang pinagmamasdan sa bahay.”

Napatigil ako.

“Hindi ka nagtatanong tungkol sa pera namin. Hindi ka nakikisali sa tsismis. Noong minsang bumagsak si Rafael sa hagdan dahil sumakit ang dati niyang injury, ikaw ang unang tumulong sa kaniya.”

Naalala ko iyon.

Isang gabi.

Akala ko nadulas lang siya.

Tinulungan ko siyang makatayo at dinalhan ng tubig.

Hindi ko na pinag usapan kinabukasan.

“Naalala niya iyon,” sabi ni Doña Teresa.

Napakurap ako.

“Maraming bagay na hindi mo alam, Mariel.”

May kakaiba sa tono niya.

Parang may isa pang pinto na bubuksan.

At nang sabihin niya ang sumunod na pangungusap, tuluyan akong natahimik.

“Hindi namin ikaw ang unang pumili.”

“Ano po?”

“Si Rafael.”

Nanlamig ang mga kamay ko.

“Si Rafael ang nagsabi ng pangalan mo.”

Hindi ako nakapagsalita.

“Pero…”

“Sinabi niyang kung talagang hindi kami titigil sa pangungulit sa kaniya tungkol sa pag aasawa, ikaw lamang ang babaeng kaya niyang pagkatiwalaan.”

Parang hindi makahabol ang isip ko.

“Kaya ang mansyon…”

“Ako ang nag alok.”

Napayuko siya.

“At iyon ang pinakamalaking pagkakamali ko.”

Tumayo ako.

“Hindi ko maintindihan.”

“Akala ko tinutulungan ko kayong dalawa. Ang totoo, ginawa kong transaksyon ang isang bagay na hindi dapat binibili.”

Tahimik siyang umalis.

Naiwan akong nakatingin sa saradong pinto.

Si Rafael ang nagsabi ng pangalan ko.

Bakit?

Buong umaga ko iyong inisip.

Hindi siya bumaba para mag almusal.

Hindi rin siya sumipot sa tanghalian.

Bandang alas tres, nakita ko siyang nasa hardin sa likod ng mansyon.

Naka simpleng kulay abong polo siya at may hawak na tasa ng kape.

Lumapit ako.

“Ikaw ba ang pumili sa akin?”

Muntik niyang mabitawan ang tasa.

“Sino’ng nagsabi?”

“Ang mama mo.”

Napapikit siya.

“Mariel…”

“Bakit ako?”

Hindi siya sumagot.

“Sabihin mo.”

Mahabang katahimikan.

Pagkatapos ay tumawa siya nang mahina.

“Naalala mo ba noong unang taon mo rito, nasira mo ang mamahaling vase sa hallway?”

Namula ako.

“Paano ko makakalimutan? Halos hindi ako makahinga sa takot.”

“Sinabi mong ikaw ang nakabasag.”

“Eh ako naman talaga.”

“Alam mo bang puwede mong sisihin ang pusa?”

Napakunot ang noo ko.

“Anong klaseng tao ang sisisihin ang pusa?”

Doon siya natawa.

Totoong tawa.

Maikli lamang.

Pero nakita ko.

At kakaiba ang naramdaman ko.

“Ikaw lang ang taong nakilala ko sa bahay na iyon na umamin agad kahit alam mong baka mawalan ka ng trabaho.”

Umiling ako.

“Vase lang iyon.”

“Hindi.”

Tumingin siya sa akin.

“Para sa akin, hindi.”

May isa pa pala.

Noong nagkasakit ang matandang hardinero, ako raw ang nagdala ng pagkain sa bahay nito nang hindi ipinapaalam sa sinuman.

Noong birthday ng driver, bumili ako ng maliit na cake gamit ang sarili kong pera.

Noong minsang nagalit si Doña Teresa sa bagong kasambahay, ako ang tahimik na nagturo rito kinagabihan para hindi na magkamali kinabukasan.

Mga bagay na nakalimutan ko na.

Naalala niya.

“Lagi mo ba akong pinagmamasdan?”

Bumaba ang tingin niya sa kape.

“Huwag mong sabihin nang ganyan. Para akong kriminal.”

Napatawa ako.

Siya rin.

At iyon ang unang pagkakataong naging magaan ang pakiramdam ko mula nang ikasal kami.

Pero hindi nagtagal.

Kinagabihan, may dumating sa mansyon.

Isang babae.

Matangkad, elegante, nakasuot ng simpleng beige na damit.

Pagkakita sa kaniya ni Rafael, biglang nagbago ang mukha nito.

“Bianca.”

Kaya pala pamilyar ang pangalan.

Ang dating kasintahan.

Ang babaeng muntik na niyang pakasalan.

Hindi ako nagsalita.

Lumapit si Bianca at tumingin sa akin.

“So ikaw si Mariel.”

Hindi ko nagustuhan ang paraan ng pagkakasabi niya.

Ngumiti ako nang kaunti.

“Opo.”

“Congratulations.”

Pero walang saya ang boses niya.

Humarap siya kay Rafael.

“Kailangan nating mag usap.”

“Kung tungkol sa nakaraan, wala na tayong pag uusapan.”

“Hindi tungkol sa atin.”

May inilabas siyang envelope.

“About the accident.”

Nanigas si Rafael.

Napansin kong namutla rin si Doña Teresa sa kabilang bahagi ng sala.

“Anong ibig mong sabihin?” tanong ni Rafael.

Inilapag ni Bianca ang envelope sa mesa.

“May nagsinungaling sa iyo.”

Walang gumalaw.

“Bianca,” malamig na sabi ni Doña Teresa.

“Hindi na puwedeng itago ito.”

“Ano ang laman niyan?” tanong ko.

Tumingin si Bianca kay Rafael.

“Ang totoong police report.”

Parang bumigat ang hangin.

Kinuha ni Rafael ang envelope.

Binuksan niya.

Habang binabasa niya ang unang pahina, unti unting nanginig ang kaniyang kamay.

“Mama…”

Walang sagot si Doña Teresa.

“Mama, ano ito?”

“Rafael, pakinggan mo muna ako.”

“Sabi rito hindi ako ang may kasalanan.”

Napatayo ako.

Ano?

Matagal palang naniniwala si Rafael na siya ang dahilan kung bakit nangyari ang aksidente.

Na siya ang nangulit sa driver na bilisan ang takbo.

Na siya ang nagdala sa mga kaibigan niya sa biyahe.

Na kung hindi dahil sa kaniya, buhay pa sana ang dalawa.

Pero ayon sa tunay na report, may mechanical failure ang sasakyan.

At may isa pang detalye.

Isang bagay na hindi sinabi sa kaniya ng pamilya.

Matapos ang aksidente, si Don Emilio, ang ama ni Rafael, ang nag utos na huwag ipakita sa anak ang buong report.

“Bakit?” sigaw ni Rafael.

Namumula ang mga mata niya.

“Bakit ninyo hinayaan akong sisihin ang sarili ko sa loob ng halos sampung taon?”

Umiiyak na si Doña Teresa.

“Dahil ang papa mo…”

Hindi niya matapos.

“Ano?”

“Siya ang nagpumilit na gamitin mo ang sasakyang iyon.”

Tahimik ang buong sala.

“May problema na pala sa sasakyan. Alam niya. Akala niya maliit na problema lamang.”

Napaupo si Rafael.

Hindi siya umiyak.

Mas nakakatakot iyon.

Parang gumuho ang isang gusali sa loob niya nang walang ingay.

Lumapit ako.

Hindi ko alam kung tama ba.

Hinawakan ko ang kamay niya.

Hindi niya inalis.

Kinabukasan, umalis kami sa mansyon.

Hindi dahil galit ako.

Hindi rin dahil gusto ni Rafael takasan ang pamilya niya.

Kailangan lang niya ng lugar na walang lumang alaala sa bawat pader.

Pumunta kami sa Tagaytay.

Sa mansyong ibinigay sa akin.

Pagdating namin, ibinigay ko agad sa kaniya ang folder ng titulo.

“Kunín mo.”

Tumingin siya sa akin.

“Ano ito?”

“Ibalik natin sa mama mo.”

“Sa iyo iyan.”

“Ayaw ko.”

“Mariel.”

“Makinig ka muna.”

Inilapag ko ang folder sa mesa.

“Kung mananatili ako rito dahil sa bahay na ito, habang buhay mong iisipin na binayaran akong maging asawa mo.”

Hindi siya kumibo.

“Kaya ayaw ko.”

“Pero kailangan mo ang pera para sa mama mo.”

“Maghahanap ako ng paraan.”

“At kung gusto kong tulungan ang mama mo?”

Napatingin ako sa kaniya.

“Bilang asawa mo,” dagdag niya. “Hindi bilang bayad.”

Hindi ko alam kung bakit doon ako napaiyak.

Siguro dahil iyon ang unang pagkakataong may nag alok tumulong sa akin nang hindi ipinaparamdam na may kapalit.

Lumipas ang mga buwan.

Hindi naging parang fairy tale ang pagsasama namin.

Nag aaway kami.

Marami.

Naiinis ako dahil iniiwan niya kung saan saan ang basang tuwalya.

Naiinis siya dahil alas singko pa lang ng umaga, naglilinis na ako kahit may mga kasambahay naman.

Minsan tinanong niya ako kung bakit ako nagwawalis.

Sabi ko, “Dahil marumi.”

Sabi niya, “May vacuum.”

Sabi ko, “May kamay din ako.”

Hindi niya ako kinausap nang dalawampung minuto.

Pagkatapos ay nakita ko siyang nagva vacuum.

Natawa ako hanggang sumakit ang tiyan ko.

Unti unting bumalik ang mga simpleng bagay sa buhay niya.

Nag piano ulit siya.

Noong una, limang minuto lamang.

Pagkatapos sampu.

Isang gabi, habang naghihiwa ako ng mangga sa kusina, narinig kong tumutugtog siya sa sala.

Hindi ko alam ang kanta.

Hindi mahalaga.

Umupo ako sa hagdan at nakinig.

Nang matapos siya, nakita niya ako.

“Kanina ka pa diyan?”

“Medyo.”

“Pangit?”

“Oo.”

Napakunot ang noo niya.

Tumawa ako.

“Joke lang.”

Hinagisan niya ako ng maliit na unan.

Iyon ang unang beses na naghagisan kami ng unan na parang mga batang walang problema.

Hindi nawala ang peklat niya.

Hindi rin nawala ang takot niya sa isang gabi.

May mga pagkakataong bigla siyang nananahimik.

May mga araw na ayaw niyang tumingin sa salamin.

Kapag ganoon, hindi ko siya binibigyan ng mahahabang sermon.

Hindi ko sinasabing maging positive siya.

Minsan, nilalagyan ko lang ng kape ang mesa.

Umupo ako sa tabi niya.

Tahimik.

Hanggang siya mismo ang magsalita.

Isang taon pagkatapos ng kasal namin, bumalik kami sa Makati para sa kaarawan ni Doña Teresa.

Nagulat ako nang makita kong walang engrandeng handaan.

Pamilya lamang.

Ilang kaibigan.

At ang matandang piano.

Lumapit sa akin si Doña Teresa.

“Mariel.”

“Opo?”

May iniabot siyang envelope.

Napabuntong hininga ako.

“Naku, huwag na naman pong titulo.”

Natawa siya.

“Hindi.”

Binuksan ko.

Mga papeles iyon para sa isang maliit na bahay sa Bicol.

Napatigil ako.

“Para sa mama mo.”

Umiling agad ako.

“Doña Teresa…”

“Sandali.”

Hinawakan niya ang kamay ko.

“Hindi ito kapalit ng kahit ano.”

Namasa ang mga mata niya.

“Regalo ito ng isang ina sa babaeng tumulong ibalik ang anak ko sa sarili niya.”

Hindi ko alam ang sasabihin.

Kaya niyakap ko siya.

Medyo matigas ang yakap niya noong una.

Pagkatapos ay humigpit.

Sa kabilang bahagi ng sala, nakita kong nakatingin si Rafael.

Ngumiti siya.

Ilang buwan pa ang lumipas.

Isang umaga, dinala niya ako sa ospital.

May follow up examination siya.

Habang hinihintay namin ang doktor, hawak niya ang kamay ko.

“Mariel.”

“Hmm?”

“May sasabihin ako.”

Kinabahan ako.

“Kapag ganyan ang mukha mo, parang may utang ka.”

“Hindi.”

Huminga siya nang malalim.

“Naalala mo ang sinabi ng mga doktor noon?”

Tumango ako.

“May bagong findings.”

Natahimik ako.

“Mas maayos kaysa inaasahan nila ang recovery ko.”

Hindi ko agad naintindihan.

Pagkatapos…

Napahawak ako sa bibig ko.

“Rafael…”

Ngumiti siya.

Hindi malaking ngiti.

Iyong tahimik lang.

Iyong parang natatakot pa ring maniwala.

“May posibilidad daw.”

Napaiyak ako.

“Hindi garantiya,” mabilis niyang dagdag.

“Wala akong pakialam.”

“Mariel.”

“Hindi kita pinakasalan para doon.”

Alam niyang totoo iyon.

At sa pagkakataong iyon, alam ko ring naniniwala na siya.

Dalawang taon matapos ang kasal namin, nagising ako isang madaling araw dahil may kumakatok sa banyo.

“Mariel?”

“Sandali!”

“Dalawampung minuto ka na diyan.”

“Sandali nga!”

Nakaupo ako sa takip ng toilet bowl, nakatitig sa maliit na bagay na hawak ko.

Dalawang guhit.

Hindi ako makahinga.

Kumatok ulit siya.

“Okay ka lang?”

Binuksan ko ang pinto.

Nakatayo si Rafael sa labas, magulo ang buhok, antok ang mukha.

Iniabot ko sa kaniya ang hawak ko.

Tiningnan niya.

Isa.

Dalawa.

Tatlong segundo.

“Anong ibig sabihin nito?”

Napatawa ako habang umiiyak.

“Napakatalino mong tao pero ngayon ka pa naging tanga.”

Nanlaki ang mga mata niya.

“Mariel…”

Tumango ako.

Hindi siya gumalaw.

Akala ko mahihimatay.

“Rafael?”

Bigla niya akong niyakap.

Mahigpit.

Napakahigpit.

Nanginginig ang balikat niya.

At doon ko naramdaman ang luha niya sa leeg ko.

“Hindi ako nananaginip?”

“Hindi.”

“Sigurado?”

“Hindi pa isang daang porsiyento. Kailangan nating pumunta sa doktor.”

“Ngayon.”

“Alas kuwatro ng umaga.”

“May emergency room.”

“Rafael!”

Tumawa siya.

Tumawa rin ako.

Pagkaraan ng walong buwan, isang maliit na batang babae ang dumating sa buhay namin.

Pinangalanan namin siyang Lia Teresa.

Nang unang buhatin ni Rafael ang anak namin, hindi ko malilimutan ang mukha niya.

Takot.

Saya.

Hindi makapaniwala.

At isang uri ng kapayapaang matagal kong hinintay makita sa kaniya.

Hinawakan ng maliit na kamay ni Lia ang daliri ng papa niya.

Umiyak si Rafael.

“Ang liit niya.”

“Nakikita ko.”

“Baka masaktan ko.”

“Hindi siya gawa sa salamin.”

“Mariel, seryoso ako.”

“Ako rin.”

Pagkatapos ay ngumiti ako.

“Pero hawakan mo nang maayos ang ulo.”

Agad siyang kinabahan.

Natawa ang nurse.

Makalipas ang ilang taon, bumalik kami sa mansyon sa Tagaytay kung saan nagsimula ang totoong pagsasama namin.

Hindi ko ibinalik ang bahay.

Hindi rin namin ibinenta.

May napagkasunduan kami.

Ginawa naming maliit na foundation ang bahagi ng property para tumulong sa mga pamilyang nangangailangan ng suporta habang may mahal sa buhay na sumasailalim sa matagal na gamutan at rehabilitation.

Ayaw ni Rafael na pangalan niya ang gamitin.

Kaya pangalan ng dalawang kaibigan niyang nawala sa aksidente ang inilagay niya roon.

Noong araw ng pagbubukas, tumayo siya sa harap ng maliit na grupo ng mga tao.

Hindi mahaba ang sinabi niya.

Hindi rin perpekto.

Huminto pa siya sa gitna.

Napatingin sa akin.

Pagkatapos ay nagpatuloy.

“Matagal kong inisip na ang pagiging buhay ko ay isang utang na hindi ko kayang bayaran.”

Tahimik ang lahat.

“May isang taong nagturo sa akin na baka hindi utang ang buhay.”

Tumingin siya sa akin.

“Baka pagkakataon.”

Hindi ko napigilan ang luha ko.

Katabi ko si Lia na abala sa pagkain ng cupcake at walang pakialam sa emosyonal na speech ng papa niya.

Hinila niya ang damit ko.

“Mama.”

“Ano?”

“Pwede pa isa?”

Napatawa ako habang umiiyak.

“Sige.”

Sa gabi, matapos umalis ang lahat, kaming tatlo na lamang ang naiwan sa veranda.

Tumatakbo si Lia sa damuhan.

Hinawakan ni Rafael ang kamay ko.

“May naalala ako.”

“Ano?”

“Unang gabi natin dito.”

Napatingin ako sa kaniya.

“Akala ko aalis ka kinabukasan.”

“Akala ko rin.”

Natawa siya.

“Talaga?”

“Oo.”

“Ba’t hindi ka umalis?”

Nagkunwari akong nag isip.

“Dahil sayang ang pagkain sa refrigerator.”

“Mariel.”

Tumawa ako.

Pagkatapos ay sumandal ako sa balikat niya.

Tahimik kaming nakatingin sa anak naming humahabol sa mga paru paro sa damuhan.

Hindi na namin pinag usapan ang halaga ng mansyon.

Hindi na mahalaga.

Dahil sa wakas, naintindihan ko kung ano talaga ang nangyari noong gabing iyon.

Akala ko noon, nang makita ko ang peklat ni Rafael, nalaman ko na kung bakit binigyan ako ng pamilya niya ng napakamahal na bahay.

Mali pala ako.

Ang bahay ay bunga lamang ng takot ng isang ina na baka walang tumanggap sa anak niya.

Ang kasal namin ay nagsimula sa isang maling paraan.

May pera.

May lihim.

May dalawang taong parehong hindi sigurado kung bakit sila naroon.

Pero ang sumunod…

Iyon ang hindi kayang bilhin ng kahit apatnapu’t limang milyong piso.

Hindi ako nanatili dahil sa mansyon.

Hindi rin gumaling si Rafael dahil sa akin lamang.

Pinili niyang bumangon.

Pinili kong manatili.

Minsan araw araw naming kailangang piliin ulit ang isa’t isa.

May mga araw na madali.

May mga araw na nakakainis.

May mga araw na gusto kong ihagis sa kaniya ang basang tuwalya na naman niyang iniwan sa kama.

Hanggang ngayon ginagawa pa rin niya iyon.

At hanggang ngayon nagagalit pa rin ako.

“Mama!”

Napalingon ako.

Tumatakbo si Lia papunta sa amin.

“Papa, tingnan mo!”

May hawak siyang maliit na puting bulaklak.

Lumuhod si Rafael.

“Para kanino iyan?”

Nag isip ang anak namin.

“Kay Mama.”

Napangiti ako.

“At ako?” reklamo ni Rafael.

Mabilis siyang hinalikan ni Lia sa pisngi.

“Iyan sa iyo.”

Napahawak si Rafael sa dibdib na parang nanalo sa lotto.

“Ayos. Mas mahal ito.”

Umupo si Lia sa pagitan namin.

Sa malayo, unti unting lumubog ang araw sa likod ng mga puno.

Walang engrandeng musika.

Walang mga talulot ng rosas.

Walang mamahaling champagne.

May tatlong baso lamang ng malamig na calamansi juice sa mesa, laruan sa sahig, at isang batang inaantok na nakasandal sa braso ng papa niya.

Tiningnan ako ni Rafael.

“Masaya ka?”

Napatingin ako sa bahay.

Sa anak namin.

Sa lalaking minsang hindi makatingin sa sarili niyang katawan nang hindi naaalala ang pinakamadilim na bahagi ng buhay niya.

Pagkatapos ay hinawakan ko ang kamay niya.

“Oo.”

“Sigurado?”

Ngumiti ako.

“Pero iligpit mo mamaya ang basang tuwalya mo.”

Napailing siya.

“Akala ko romantic moment.”

“Reality ito.”

Tumawa siya.

At doon ko naisip na baka iyon talaga ang pinakamagandang bahagi ng lahat.

Hindi naging perpekto ang buhay namin.

Naging totoo.

At ang lalaking minsang naniwalang kailangan siyang bayaran para mahalin ay natutong umuwi gabi gabi nang hindi na natatakot na paggising niya kinabukasan, wala na ang mga taong mahal niya.

Samantalang ako, ang dating kasambahay na minsang yumuyuko sa bawat taong dumaraan sa mansyon ng mga Villanueva, natutong hindi sukatan ng halaga ng isang tao ang apelyido, pera, pinag aralan o pinanggalingan.

Minsan, bago matulog, tinitingnan ko pa rin ang lumang litrato ng kasal namin.

Napakaganda ng gown ko.

Napakakisig ni Rafael.

Pero pareho kaming hindi tunay na nakangiti.

Ibang iba sa litrato naming tatlo ngayon na nakadikit sa refrigerator.

Magulo ang buhok ko.

May harina sa ilong ni Rafael.

Nakabukas ang bibig ni Lia habang tumatawa.

Hindi perpekto.

Iyon ang paborito kong litrato.

Dahil sa unang litrato, mayroon kaming kasal.

Sa pangalawa…

Mayroon na kaming tahanan.