NAGKAMALI AKO SA PAGSILANG SA ANAK NG LALAKING GUMAHASA SA AKIN. HINDI KO KAYANG PALAKIHIN ANG BATANG

BAHAGI 2

Hindi ko na maalala kung gaano katagal akong naglakad sa gitna ng kagubatan.

Bawat hakbgbuhos, at ang sanggol sa aking mga bisig ay paminsan-minsang umiiyak na para bang may gusto siyang sabihin sa akin.

“Huwag kang umiyakang ay may kasamang matinding sakit. Ang putik ay kumakapit sa aking mga paa, ang malamig na ulan ay walang tigil sa pa,” bulong ko.

Hindi ko alam kung siya ba ang kinakausap ko o ang sarili ko.

Nang makarating ako sa isang malaking puno ng balete, huminto ako.

May maliit na bahagi sa ilalim nito na hindi gaanong nababasa ng ulan. Makapal ang mga ugat, at sa pagitan ng mga iyon ay may tuyong mga dahon.

Doon ko naisip na iwan ang bata.

Maingat kong inilapag ang sanggol sa ibabaw ng telang dala ko. Nanginginig ang aking mga kamay habang inaayos ang kumot sa paligid ng kanyang munting katawan.

Hindi siya umiiyak.

Iyon ang mas nakakatakot.

Kanina, habang naglalakad ako, halos hindi siya tumitigil sa pag-iyak. Ngayon, nakapikit lamang siya, bahagyang nakabuka ang bibig.

Lumuhod ako sa tabi niya.

“Pasensiya ka na, anak.”

Unang beses kong tinawag siyang anak.

At nang marinig ko ang salitang iyon mula sa sarili kong bibig, parang may isang bagay na biglang nabasag sa loob ng dibdib ko.

Hinawakan ko ang kanyang munting kamay.

Napakaliit.

Halos kasinglaki lamang ng dulo ng aking hinlalaki ang kanyang palad.

Bigla niyang hinawakan ang daliri ko.

Napasinghap ako.

“Huwag…”

Hindi ko alam kung bakit iyon ang nasabi ko.

“Huwag mo akong hawakan nang ganyan.”

Ngunit lalo lamang humigpit ang pagkakakapit ng kanyang maliliit na daliri.

Ilang segundo akong nanatiling nakaluhod sa putikan.

Pagkatapos, marahan kong inalis ang aking kamay.

Tumayo ako.

Tumalikod.

At nagsimulang maglakad palayo.

Isa.

Dalawa.

Tatlong hakbang.

Sa ikaapat na hakbang, narinig ko ang isang mahinang iyak.

Hindi ako lumingon.

Sa ikalimang hakbang, may narinig akong kaluskos mula sa likod ng mga puno.

Napahinto ako.

May gumagalaw sa kadiliman.

Hindi ko makita kung ano iyon.

Ngunit nang marinig ko ang mahinang ungol ng isang hayop, biglang nanlamig ang buong katawan ko.

“HINDI!”

Hindi ko alam kung saan nanggaling ang lakas ko.

Tumakbo ako pabalik sa malaking puno, nadulas sa putikan, at halos gumapang upang marating ang sanggol.

May isang malaking asong gala na nakatayo ilang metro mula sa kanya.

Basa ang balahibo nito. Nakalabas ang mga ngipin at nakatitig ito sa maliit na katawan sa ilalim ng puno.

Agad kong dinampot ang anak ko.

“Umalis ka!”

Pumulot ako ng isang sanga at iwinasiwas iyon sa harapan ko.

Umatras ang aso.

Ngunit hindi ito tuluyang umalis.

Nakatayo lamang ito sa gitna ng ulan habang pinagmamasdan kami.

Mahigpit kong niyakap ang sanggol.

At doon ko naramdaman ang isang bagay na hindi ko inaasahan.

Takot.

Hindi takot para sa sarili ko.

Takot na baka may mangyari sa kanya.

“Anak…”

Napaupo ako sa putikan.

“Hindi. Hindi kita kayang iwan dito.”

Ngunit habang sinasabi ko iyon, isa pang katotohanan ang bumalik sa aking isipan.

Hindi ko rin alam kung paano siya palalakihin.

Wala akong pera.

Wala akong pamilya na handang tumanggap sa amin.

At higit sa lahat, sa tuwing makikita ko ang kanyang mukha, bumabalik sa aking alaala ang gabing pilit kong kinakalimutan.

Paano ko mamahalin ang batang nagpapaalala sa akin ng pinakamasakit na nangyari sa buhay ko?

Niyakap ko siya nang mas mahigpit.

“Hindi ko alam, anak. Hindi ko talaga alam.”

Nang gabing iyon, hindi ako nakalabas ng kagubatan.

Bumigay ang aking mga tuhod habang sinusubukan kong hanapin ang daan pabalik sa baryo.

May matinding sakit sa aking puson. Nahihilo ako, at sa bawat paghinga ay parang unti-unting nauubos ang natitira kong lakas.

Nakita ko ang isang lumang kubo sa pagitan ng mga puno.

Halos gumuho na ang bubong nito. May mga tuyong dahon sa sahig at isang sirang bangkong kahoy sa sulok.

Doon ako sumilong.

Inilapag ko ang sanggol sa aking kandungan at pilit na pinainom ng gatas.

Hindi ko alam kung tama ang ginagawa ko.

Ngunit nang maramdaman kong nagsimula siyang sumuso, napaiyak na naman ako.

“Ang hirap mo namang iwan.”

Mahina akong natawa sa gitna ng pag-iyak.

“Kanina, akala ko kaya ko.”

Hinaplos ko ang kanyang pisngi.

“Wala ka namang kasalanan.”

Iyon ang unang pagkakataong nagawa kong sabihin ang mga salitang matagal ko nang iniiwasan.

Walang kasalanan ang batang ito.

Hindi niya pinili ang kanyang ama.

Hindi niya pinili kung paano siya nabuo.

At hindi rin niya pinili ang isang inang halos hindi na makabangon sa sakit.

Ngunit hindi sapat ang pagkaunawang iyon upang bigla akong gumaling.

Takot pa rin ako.

Galit pa rin ako.

At pagod na pagod na ako.

Ipinikit ko ang aking mga mata.

Ang huli kong naalala ay ang munting kamay ng anak ko na nakapatong sa aking dibdib.

May kumalabit sa aking balikat.

“Miss?”

Hindi ako sumagot.

“Miss! Diyos ko, may sanggol!”

Isang matandang babae ang nakaluhod sa tabi ko.

May hawak siyang lumang payong at isang bayong na puno ng mga gulay.

“Miss, naririnig mo ba ako?”

Sinubukan kong imulat ang aking mga mata.

Malabo ang kanyang mukha.

“Ang anak ko…”

“Nandito siya. Hawak mo pa rin.”

“Huwag n’yo siyang kunin.”

“Hindi ko siya kukunin. Tutulungan lang kita.”

May tinawag ang matanda mula sa labas ng kubo.

“Ben! Halika rito! Bilisan mo!”

Makalipas ang ilang sandali, may isang lalaking dumating.

Narinig ko ang pag-uusap nila.

“Kailangan natin silang dalhin sa ospital.”

“Ma, ang layo ng sasakyan.”

“Buhatin mo siya. Ako ang bahala sa bata.”

Bigla akong napahawak sa damit ng matanda.

“Huwag n’yo akong ibalik sa bahay namin.”

Natigilan siya.

“Bakit, anak?”

Hindi ako nakasagot.

Ngunit marahil ay may nakita siya sa aking mukha.

Dahil ang sumunod niyang sinabi ay hindi ko kailanman nakalimutan.

“Sige. Hindi muna tayo pupunta roon.”

Nagising ako sa isang ospital sa Lucena City.

Maputi ang kisame.

May suwero sa aking kamay.

At sa tabi ng aking kama, nakaupo ang matandang babaeng nakakita sa amin sa kagubatan.

May hawak siyang isang plastik na lalagyan ng lugaw.

“Naku, salamat sa Diyos. Gising ka na.”

Agad akong bumangon.

“Nasaan ang anak ko?”

Napangiti siya.

“Nasa nursery. Inaalagaan ng mga nurse.”

“Buhay siya?”

“O, siyempre!”

Napahawak ako sa aking dibdib.

Hindi ko namalayang umiiyak na pala ako.

“Akala ko…”

Hindi ko natapos ang pangungusap.

Inilapag ng matanda ang lugaw.

“Ako nga pala si Lourdes. Pero puwede mo akong tawaging Aling Lourdes.”

Hindi ako sumagot.

“Ikaw, anong pangalan mo?”

Matagal bago ako nakapagsalita.

“Mariel.”

“Ilang taon ka na, Mariel?”

“Dalawampu’t tatlo.”

Napabuntong-hininga siya.

“Napakabata mo pa.”

Hindi ko alam kung bakit, pero sa simpleng pangungusap na iyon, bigla akong napahagulgol.

Marahil dahil sa loob ng maraming buwan, wala ni isang taong nagsabi sa akin na bata pa ako.

Lahat sila, parang inaasahang kaya kong tiisin ang lahat.

Ang kahihiyan.

Ang pagbubuntis.

Ang mga bulung-bulungan.

Ang takot.

At ngayon, ang pagiging ina.

Hinawakan ni Aling Lourdes ang kamay ko.

“Hindi mo kailangang ikuwento sa akin ang lahat ngayon.”

Ngunit gusto kong magsalita.

Sa unang pagkakataon, gusto kong may makarinig.

“May gumahasa po sa akin.”

Hindi siya kumibo.

“At siya ang ama ng anak ko.”

Dahan-dahang humigpit ang pagkakahawak niya sa aking kamay.

“Hindi ko po ginusto ang batang iyon.”

Huminto ako.

“Pero noong akala kong may mangyayari sa kanya…”

Hindi ko naituloy.

Lumapit ang matanda at niyakap ako.

Wala siyang sinabing magiging maayos ang lahat.

Wala siyang ipinangakong bukas ay mawawala na ang sakit.

Hinayaan niya lamang akong umiyak.

At sa pagkakataong iyon, sapat na muna iyon.

Tatlong araw akong nanatili sa ospital.

Nalaman kong nakaranas ako ng matinding pagdurugo matapos manganak. Kung hindi ako natagpuan ni Aling Lourdes at ng kanyang anak na si Ben, maaaring hindi na ako nakaligtas.

Ang sanggol naman ay ginamot dahil sa panlalamig at panganib ng impeksiyon.

Ngunit ligtas na siya.

Isang umaga, pumasok ang isang nurse sa aking silid.

“Ma’am Mariel, gusto n’yo na po bang makita ang baby?”

Napatingin ako sa bintana.

Hindi ko alam ang isasagot.

Tatlong araw ko nang iniiwasang pumunta sa nursery.

Hindi dahil ayaw kong malaman ang kanyang kalagayan.

Sa katunayan, halos oras-oras akong nagtatanong kung kumain na ba siya, kung umiiyak ba siya, kung normal ba ang kanyang paghinga.

Ngunit iba ang magtanong.

Iba ang humawak.

Iba ang tumingin sa mukha ng isang batang hindi mo alam kung kaya mong mahalin.

“Ma’am?”

Tumango ako.

“Sige po.”

Napakaliit niya sa loob ng kanyang kuna.

May suot siyang puting damit na may maliliit na dilaw na pato.

Nakapulupot sa kanyang kamay ang isang asul na telang ibinigay ng ospital.

Nang lumapit ako, bigla siyang gumalaw.

Binuka niya ang kanyang bibig.

At umiyak.

“Parang kilala niya kayo,” biro ng nurse.

Hindi ako natawa.

Dahan-dahan kong hinawakan ang kanyang pisngi.

“Hello.”

Tumigil siya sandali.

“Alam mo bang muntik na kitang iwan?”

Hindi ko namalayang nasabi ko iyon nang malakas.

Napatingin sa akin ang nurse.

Agad akong umatras.

“Pasensiya na po.”

Ngunit hindi siya nagalit.

Sa halip, mahinahon niyang sinabi, “Ma’am, may social worker po tayo rito. Puwede kayong makipag-usap sa kanya tungkol sa mga pagpipilian ninyo.”

Tumingin ako sa sanggol.

Hindi ko pa rin alam kung ano ang gusto kong mangyari.

At sa unang pagkakataon, may nagsabi sa akin na hindi ko kailangang magdesisyon nang nag-iisa.

Kinahapunan, dumating si Ms. Teresa, ang social worker ng ospital.

Hindi siya nagtanong kung bakit hindi ko agad minahal ang aking anak.

Hindi niya ako pinagalitan dahil sa nangyari sa kagubatan.

Ipinaliwanag niya ang mga serbisyong maaari kong makuha, ang pansamantalang pangangalaga sa bata kung hindi ko pa kayang alagaan siya, at ang posibilidad ng legal na pag-aampon kung iyon ang magiging pasya ko.

“Ang mahalaga, Mariel, ligtas kayong dalawa habang nagpapasya ka.”

Tahimik akong nakinig.

“Masama po ba akong ina?”

Ibinaba niya ang hawak na folder.

“Bakit mo naitanong?”

“Dahil iniwan ko siya.”

“Pero bumalik ka.”

“Kung walang aso, baka hindi ako bumalik.”

Hindi niya agad sinagot iyon.

Sa halip, kumuha siya ng isang pirasong tissue at iniabot sa akin.

“Hindi natin mababago ang nangyari. Pero maaari nating siguraduhing may tulong kang makukuha mula ngayon.”

Matagal kong tinitigan ang tissue sa aking kamay.

Pagkatapos ay nagtanong ako.

“Kung ipapaampon ko po siya, maaari ko pa ba siyang makita?”

Ipinaliwanag niya na may mga legal na proseso at iba’t ibang kaayusan na kailangang pag-usapan nang mabuti.

Tumango ako.

Ngunit nang gabing iyon, hindi ako nakatulog.

Isang linggo matapos akong makalabas ng ospital, tumira muna ako sa bahay ni Aling Lourdes.

Maliit lamang ang bahay nila sa isang barangay sa Tayabas.

May mga tanim na talong at sili sa bakuran. Sa likod ay may ilang manok na laging maingay tuwing madaling-araw.

Nakatira rin doon si Ben, ang kanyang asawa, at ang dalawa nilang anak.

Hindi nila ako tinanong kung kailan ako aalis.

Hindi rin nila ako pinilit na magkuwento.

Isang hapon, habang nakaupo ako sa may bintana, lumapit sa akin ang pitong taong gulang na apo ni Aling Lourdes.

“Ate Mariel?”

“O?”

“Bakit wala pang pangalan ang baby mo?”

Napatingin ako sa sanggol na natutulog sa duyan.

“Hindi ko pa alam kung ano ang ipapangalan ko.”

Nag-isip ang bata.

“Eh di Sunshine!”

Napangiti ako.

“Bakit Sunshine?”

“Kasi noong dumating kayo rito, lagi kang umiiyak. Pero kapag tinitingnan mo siya, minsan nakangiti ka.”

Hindi ako nakasagot.

Lumapit ang bata sa duyan.

“Ang cute niya, o.”

Tinitigan ko ang anak ko.

Sa unang pagkakataon, hindi ko nakita ang mukha ng lalaking nanakit sa akin.

Nakita ko ang kanyang maliliit na pilikmata.

Ang bilugang ilong.

Ang mga daliring mahilig kumapit sa kahit anong tela.

At ang kakaibang paraan ng pagkunot ng kanyang noo tuwing nagugutom.

“Amihan,” bigla kong sinabi.

Napatingin sa akin ang bata.

“Ha?”

“Amihan ang pangalan niya.”

“Bakit?”

“Dahil noong gabing ipinanganak siya, napakalamig ng hangin.”

Ngumiti ang bata.

“Mas maganda pa rin ang Sunshine.”

Napatawa ako.

At mula sa kusina, narinig kong tumawa rin si Aling Lourdes.

Ngunit hindi dahil may pangalan na ang anak ko ay nawala na ang lahat ng aking problema.

May mga gabing nagigising ako dahil sa bangungot.

May mga pagkakataong kapag may lalaking biglang nagsasalita sa likod ko, napapatalon ako sa takot.

Minsan, habang pinapaliguan ko si Amihan, bigla kong naalala ang gabing sinaktan ako.

Nanginginig ang aking mga kamay.

Agad kong tinawag si Aling Lourdes upang siya muna ang humawak sa bata.

Pagkatapos ay nagkulong ako sa banyo.

Umiyak ako nang halos isang oras.

Kinabukasan, sinamahan niya akong bumalik sa ospital upang humingi ng tulong para sa aking pinagdaraanan.

Hindi mabilis ang naging pagbabago.

May mga araw na ayaw kong bumangon.

May mga araw na pakiramdam ko ay hindi ako karapat-dapat na maging ina.

At may mga araw na gusto kong tumakas sa lahat.

Ngunit may isang bagay akong unti-unting natutunan.

Maaari akong humingi ng tulong.

Hindi ko kailangang maging matapang araw-araw.

Makalipas ang dalawang buwan, nakahanap ako ng trabaho sa isang maliit na panaderya sa Tayabas.

Tuwing alas-kuwatro ng madaling-araw, nagsisimula na kaming maghanda ng pandesal.

Minsan, habang nagmamasa ako ng tinapay, naiisip ko kung gaano kakaiba ang buhay.

Noong nakaraang taon, estudyante pa ako ng kursong Education sa isang kolehiyo sa Lucena.

Pangarap kong maging guro.

Ngayon, nakatayo ako sa harap ng malaking mesa, puno ng harina ang aking mga kamay, habang nag-iisip kung sapat ba ang kikitain ko upang makabili ng diaper.

Ngunit hindi ako nag-iisa.

Si Aling Lourdes ang nag-aalaga kay Amihan habang nagtatrabaho ako.

Kapag umuuwi ako, madalas kong nadatnan ang anak kong nakahiga sa banig, pinaglalaruan ang kanyang mga paa.

At sa tuwing nakikita niya ako, bigla niyang ibinubuka ang kanyang bibig.

Para bang natutuwa siyang nakauwi na ako.

Isang gabi, habang pinapatulog ko siya, bigla siyang tumawa.

Hindi iyong maliit na ngiti na ginagawa ng mga sanggol habang natutulog.

Tunay na tawa.

Malakas.

Paulit-ulit.

Dahil lamang sa paulit-ulit kong pagbahing.

“Aba, pinagtatawanan mo si Mama?”

Lalo siyang tumawa.

At ako…

Hindi ko namalayang tumatawa na rin pala ako.

Anim na buwan na si Amihan nang may dumating na sulat mula sa aking ina.

Hindi ko alam kung paano niya nalaman ang aking tirahan.

Maikli lamang ang sulat.

Mariel,

Umuwi ka na. May mga nagtatanong tungkol sa iyo. Hindi magandang pinag-uusapan ka ng mga tao rito.

Kung gusto mong bumalik, iwan mo na lang ang bata. May kilala akong mag-asawang maaaring kumuha sa kanya.

Huwag mo nang dagdagan ang kahihiyan ng pamilya natin.

Mama

Tatlong beses kong binasa ang sulat.

Pagkatapos, itinupi ko iyon at inilagay sa ilalim ng aking unan.

Nang gabing iyon, hindi ako umiyak.

Galit ang naramdaman ko.

Hindi dahil gusto ng aking ina na ipaampon ko ang anak ko.

Kundi dahil kahit sa sulat na iyon, hindi niya ako tinanong kung kumusta ako.

Kung buhay pa ba ang aking loob.

Kung natatakot pa rin ba ako.

Kung kaya ko bang matulog nang hindi nagigising sa bangungot.

Wala.

Ang mahalaga lamang sa kanya ay ang sasabihin ng ibang tao.

Kinabukasan, sumulat ako ng maikling sagot.

Mama,

Buhay kami ni Amihan.

Hindi pa ako handang umuwi.

Mariel

Iyon lamang.

Isang taon ang lumipas.

Natuto nang maglakad si Amihan.

At ang unang ginawa niya nang makalakad nang mag-isa ay hindi lumapit sa akin.

Tumakbo siya papunta sa isang manok.

“Ay! Amihan!”

Halos matumba ako sa pagmamadaling habulin siya.

Tumawa nang tumawa si Aling Lourdes habang ang anak ko naman ay galit na galit dahil hindi ko siya pinayagang habulin ang kawawang manok.

Noong gabing iyon, habang natutulog si Amihan sa tabi ko, tinitigan ko ang kanyang mukha.

May isang tanong na matagal ko nang iniiwasan.

Ano ang sasabihin ko sa kanya kapag lumaki siya at nagtanong tungkol sa kanyang ama?

Hindi ko pa alam.

Marahil kailangan ko munang matutunang ikuwento ang nangyari nang hindi ko sinisisi ang sarili ko.

Marahil kailangan ko pang lumakas.

Hinaplos ko ang kanyang buhok.

“Anak, may mga bagay na hindi pa kayang ipaliwanag ni Mama.”

Gumalaw siya sa kanyang pagtulog.

“Pero isang bagay ang sigurado.”

Hinalikan ko ang kanyang noo.

“Hindi ka kailanman naging kasalanan.”

Nang sumunod na taon, bumalik ako sa pag-aaral.

Hindi naging madali.

Sa umaga, nagtatrabaho ako sa panaderya.

Sa hapon, pumapasok ako sa kolehiyo.

Sa gabi, nag-aaral ako habang pinapatulog si Amihan.

Minsan, ginagamit niyang pangkulay ang mga pahina ng aking notebook.

Minsan, itinatago niya ang aking ballpen.

At isang beses, habang gumagawa ako ng lesson plan, ibinuhos niya ang isang basong tubig sa aking mga papel.

“Amihan!”

Napatingin siya sa akin.

Pagkatapos ay ngumiti.

“Mama!”

Napahawak ako sa aking noo.

Hindi ko alam kung tatawa ako o iiyak.

Sa huli, pareho kong ginawa.

Tatlong taong gulang si Amihan nang makilala ko si Gabriel.

Hindi sa isang romantikong pagkakataon.

Walang nahulog na mga libro.

Walang biglaang pagtatagpo sa ilalim ng ulan.

Nagkakilala kami dahil sa isang sirang electric fan.

Isa siyang electrician na tinawag ni Aling Lourdes upang ayusin ang lumang bentilador sa aming bahay.

Habang nagtatrabaho siya, lumapit si Amihan at seryosong nagtanong.

“Kuya, kaya mo rin bang ayusin ang sirang manika ko?”

Napatingin siya sa bata.

“Anong sira?”

“Wala na siyang ulo.”

Halos mabulunan ako sa iniinom kong tubig.

Tumawa si Gabriel.

“Sige. Tingnan natin kung kaya pa.”

At makalipas ang kalahating oras, nakaupo silang dalawa sa sahig habang sinusubukang ikabit ang ulo ng isang lumang manika.

Hindi ko alam kung bakit ko naalala ang araw na iyon.

Marahil dahil iyon ang unang pagkakataong nakakita ako ng isang lalaking hindi ko kinatatakutan habang kasama ang anak ko.

Hindi agad kami naging magkasintahan.

Sa katunayan, halos isang taon kaming magkaibigan bago niya ako niyayang lumabas.

At nang sabihin kong hindi pa ako handa, tumango lamang siya.

“Sige. Hindi naman ako nagmamadali.”

Akala ko, katulad siya ng ibang lalaking magsasabing maghihintay ngunit kalaunan ay magsasawang umintindi.

Ngunit hindi niya ako pinilit.

Kapag may kailangan akong ayusin sa bahay, tinutulungan niya ako kung libre siya.

Kapag may pagsusulit ako, minsan ay dinadalhan niya kami ng hapunan upang hindi na ako magluto.

At kapag may pagkakataong hindi ko gustong may ibang tao sa bahay, hindi siya pumupunta.

Wala siyang hinihinging kapalit.

Isang gabi, habang nakaupo kami sa bakuran, nagtanong siya.

“Mariel, puwede ba kitang tanungin tungkol sa tatay ni Amihan?”

Nanigas ang buong katawan ko.

Napansin niya iyon.

“Hindi mo kailangang sagutin.”

Matagal akong natahimik.

Pagkatapos, sinabi ko ang katotohanan.

Hindi ko ikinuwento ang lahat.

Hindi ko pa kaya.

Ngunit sapat ang sinabi ko upang maunawaan niya kung bakit may mga araw na ayaw kong may humahawak sa akin.

Tahimik siyang nakinig.

Nang matapos ako, hindi niya ako niyakap nang biglaan.

Hindi niya hinawakan ang aking kamay.

Nagtanong lamang siya.

“Gusto mo bang umuwi muna tayo?”

At sa simpleng tanong na iyon, naramdaman kong may pagpipilian ako.

Limang taong gulang si Amihan nang sa wakas ay nagtapos ako ng kolehiyo.

Nasa unang hanay siya ng mga upuan noong araw ng graduation.

Katabi niya si Aling Lourdes, na halos maubos ang laman ng tissue box sa kakaiyak.

Nang tawagin ang aking pangalan, biglang tumayo si Amihan.

“MAMA! MAMA KO ‘YAN!”

Nagtawanan ang mga taong nakapaligid sa kanya.

Ako naman, halos hindi makalakad nang maayos dahil sa pagpigil ng aking luha.

Pagkatapos ng seremonya, tumakbo siya papunta sa akin.

“Mama, teacher ka na?”

Binuhat ko siya.

“Oo, anak.”

“May assignment din ako?”

Napatawa ako.

“Oo naman.”

“Ayoko na!”

At muli, nagtawanan kaming lahat.

Ngunit ang pinakamatinding pagsubok sa aking buhay ay dumating nang hindi ko inaasahan.

Isang hapon, habang naghahanda ako ng mga gamit para sa aking unang trabaho bilang guro, may isang lalaking dumating sa tapat ng aming bahay.

Hindi ko agad nakilala ang kanyang mukha.

Ngunit nang marinig ko ang kanyang boses…

“Mariel.”

Nahulog ang hawak kong notebook.

Parang biglang bumalik ang lahat ng bangungot na ilang taon kong pilit na nilalabanan.

Siya.

Ang lalaking gumahasa sa akin.

Nakatayo siya sa labas ng aming bakod.

At nakangiti.

“Ang tagal kitang hinanap.”

Hindi ako makapagsalita.

Mula sa loob ng bahay, narinig ko ang boses ni Amihan.

“Mama? Sino po ‘yan?”

Bigla akong napaharap sa pintuan.

“Huwag kang lalabas, anak!”

Napatingin sa akin ang lalaki.

Pagkatapos ay dahan-dahan siyang ngumiti.

“Anak ko ba ‘yan?”

Hindi ko alam kung saan ko nakuha ang lakas upang maisara ang pinto.

Nanginginig ang buong katawan ko.

Tinawagan ko si Aling Lourdes at si Gabriel.

Pagkatapos ay humingi ako ng tulong sa barangay.

Hindi ako lumabas upang makipag-usap sa lalaki.

Hindi ko siya pinapasok.

At nang dumating ang mga barangay tanod, wala na siya sa harap ng bahay.

Ngunit hindi na ako nagkunwaring walang nangyari.

Sa tulong ng social worker na dati kong nakausap, humingi ako ng legal na payo at nagsimulang ayusin ang mga hakbang upang maprotektahan ang sarili ko at ang anak ko.

Mahirap.

May mga araw na gusto kong umatras.

May mga pagkakataong hindi ko kayang ikuwento nang buo ang nangyari.

Ngunit sa bawat pagkakataong naiisip kong sumuko, naaalala ko ang isang bagay.

Hindi na ako ang dalagang nag-iisang umiiyak sa loob ng isang kubo.

May mga taong handang tumulong sa akin.

At higit sa lahat, hindi ko na kailangang manahimik upang protektahan ang pangalan ng ibang tao.

Hindi naging mabilis ang proseso.

May mga pagdinig, mga dokumentong kailangang ayusin, at mga pagkakataong kinailangan kong ulitin ang mga alaalang gusto ko sanang ibaon na lamang.

Nagkaroon din ng mga hakbang upang maprotektahan kami ni Amihan.

Hindi ko na ikinuwento sa anak ko ang lahat ng nangyayari.

Bata pa siya.

Ang sinabi ko lamang ay may isang taong nanakit sa akin noon at may mga taong tumutulong ngayon upang maging ligtas kami.

Isang gabi, habang nakahiga kami sa kama, bigla siyang nagtanong.

“Mama, natatakot ka ba?”

Tumingin ako sa kanya.

“Minsan.”

“Ako rin. Natatakot ako sa ipis.”

Hindi ko napigilang matawa.

“Magkaiba naman yata iyon, anak.”

Ngunit seryoso ang kanyang mukha.

“Kapag may ipis, tinatawag kita.”

Tumango ako.

“O?”

“Kapag natatakot ka, tawagin mo rin ako.”

Bigla akong napaluha.

Niyakap ko siya.

“Sige, anak.”

Ngunit sa isip ko, alam kong hindi ko kailangang ipasan sa kanya ang aking mga takot.

Anak ko siya.

Hindi ko siya kailangang gawing tagapagligtas ko.

Ang kailangan ko lamang ay siguraduhing malaya siyang lumaki nang hindi pasan ang mga sugat na hindi naman kanya.

Makalipas ang dalawang taon, lumipat kami sa isang maliit na bahay malapit sa paaralang pinagtuturuan ko.

Hindi kalakihan ang bahay.

May dalawang kuwarto, maliit na kusina, at isang bakurang sapat para sa ilang paso ng bulaklak.

Ngunit iyon ang unang bahay na nabili ko gamit ang sarili kong ipon.

Noong unang gabi namin doon, inilatag namin ni Amihan ang isang lumang banig sa sala dahil hindi pa dumarating ang aming bagong kama.

Kumain kami ng pritong galunggong at kamatis.

Pagkatapos, pinatay namin ang ilaw at pinanood ang mga anino ng mga dahon sa kisame.

“Mama?”

“O, anak?”

“May multo ba rito?”

“Wala.”

“Paano mo alam?”

“Kasi hindi ko sila inimbitahan.”

Tumawa siya nang napakalakas.

At habang nakikinig ako sa kanyang pagtawa, bigla kong naalala ang unang gabing karga ko siya sa gitna ng kagubatan.

Ang ulan.

Ang putik.

Ang malaking puno ng balete.

Ang munting kamay na kumapit sa aking daliri.

Napapikit ako.

Kung may magsasabi sa akin noong gabing iyon na darating ang panahong matutulog kami sa sarili naming bahay, habang nagtatawanan dahil sa mga multong hindi naman umiiral…

Hindi ako maniniwala.

Isang Linggo, dumating si Gabriel na may dalang dalawang supot ng mangga.

May dala rin siyang isang maliit na kahon.

Nasa kusina ako noon, naghihiwa ng sibuyas.

“Mariel, may itatanong sana ako.”

Hindi ako lumingon.

“Kung tungkol sa electric fan, hindi na naman gumagana.”

Tumawa siya.

“Hindi tungkol doon.”

Pagharap ko, nakita kong hawak niya ang maliit na kahon.

Natigilan ako.

“Ano ‘yan?”

“Alam kong hindi mo kailangang mag-asawa para maging masaya.”

Napahinto ako sa paghihiwa.

“At alam kong kaya mong palakihin si Amihan kahit wala ako.”

Lumapit siya nang kaunti.

“Pero kung papayag ka, gusto kong makasama kayo habang tumatanda tayo.”

Hindi ako agad sumagot.

Hindi dahil nag-aalinlangan ako sa kanya.

Kundi dahil naalala ko ang dating ako.

Ang dalagang naniwalang tapos na ang kanyang buhay.

Ang inang halos iwan ang sariling anak dahil sa takot.

Ang babaeng hindi makatulog kapag may naririnig na yabag sa labas ng kanyang silid.

At ngayon, narito ako.

May sariling bahay.

May trabaho.

May anak na mahilig magtanong kung bakit hindi puwedeng gawing alagang hayop ang mga ipis.

At may isang lalaking hindi kailanman nagpilit na maging bayani sa aking kuwento.

Napangiti ako.

“Gabriel…”

Biglang bumukas ang pinto.

“TITO GAB! NAKALUHOD KA! MAY NAHULOG KA BA?”

Si Amihan.

Nakatayo sa pintuan, hawak ang kalahating mangga.

Napahagalpak kami ng tawa.

Hindi kami nagpakasal kaagad.

Nag-ipon muna kami.

Nagplano.

At higit sa lahat, kinausap namin si Amihan tungkol sa magiging pagbabago sa aming pamilya.

Isang gabi, seryoso siyang nagtanong kay Gabriel.

“Kapag nagpakasal kayo ni Mama, kailangan ba kitang tawaging Papa?”

Umiling siya.

“Hindi. Ikaw ang bahala kung ano ang gusto mong itawag sa akin.”

Nag-isip si Amihan.

“Eh di Tito Gab pa rin.”

“Sige.”

“Pero puwede ba kitang tawaging Papa kapag gusto ko?”

Ngumiti si Gabriel.

“Puwedeng-puwede.”

Tumango siya.

Pagkatapos ay bumalik sa panonood ng cartoons na para bang wala siyang katatapos na napakahalagang pag-uusap.

Sampung taong gulang si Amihan nang minsang humingi siya ng tulong para sa isang proyekto sa paaralan.

Kailangan nilang gumawa ng family tree.

May dala siyang malaking kartolina, mga makukulay na papel, at isang supot ng pandikit.

“Mama, saan ko ilalagay ang biological father ko?”

Napahinto ako.

Matagal ko nang alam na darating ang araw na ito.

Unti-unti ko na siyang nabigyan ng mga paliwanag na angkop sa kanyang edad, sa tulong ng isang counselor.

Ngunit iba pa rin ang marinig ang tanong mula mismo sa kanyang bibig.

Umupo ako sa tabi niya.

“Anak, may mga bagay tungkol sa iyong kapanganakan na mas mauunawaan mo habang lumalaki ka.”

Tumango siya.

“Alam ko.”

“Ang biological father mo ay isang taong nanakit sa akin noon.”

Tahimik siyang nakinig.

“Hindi ko siya piniling maging bahagi ng buhay natin.”

Matagal siyang nakatingin sa kartolina.

Pagkatapos ay nagtanong siya.

“Kasalanan ko ba?”

Parang may humigpit sa aking dibdib.

Agad kong hinawakan ang kanyang kamay.

“Hindi, anak. Kahit kailan, hindi.”

Tumingin siya sa akin.

“Kahit noong baby pa ako?”

“Kahit noong baby ka pa.”

“Pero sabi mo dati, nahirapan ka noong ipinanganak ako.”

Tumango ako.

“Totoo iyon.”

“Bakit?”

Huminga ako nang malalim.

“Dahil may mga sugat akong hindi pa gumagaling noon. Pero hindi ikaw ang gumawa ng mga sugat na iyon.”

Tahimik siyang tumango.

Pagkatapos, kumuha siya ng berdeng papel.

Ginupit niya iyon sa hugis ng isang puno.

Sa mga sanga, idinikit niya ang mga larawan namin.

Ako.

Si Gabriel.

Si Aling Lourdes.

Si Ben at ang kanyang pamilya.

At ang sarili niya sa gitna.

“Anak, bakit ang dami?”

Tumingin siya sa akin na para bang napakasimple ng sagot.

“Kasi sila ang pamilya ko.”

Labindalawang taong gulang si Amihan nang bumalik ako sa kagubatan.

Hindi ako nagpunta roon dahil gusto kong balikan ang sakit.

May proyekto ang aming paaralan tungkol sa pangangalaga sa kalikasan, at napili ang isang bahagi ng kagubatan sa Quezon Province para sa pagtatanim ng mga puno.

Kasama ko si Gabriel at si Amihan.

Habang naglalakad kami sa isang makitid na daan, may nakita akong isang malaking puno ng balete.

Huminto ako.

Hindi ko alam kung iyon nga ang parehong puno.

Marami nang nagbago sa lugar.

May bagong daanan.

May mga karatula.

May ilang punong pinutol at mga bagong halamang tumubo.

Ngunit may kakaibang pamilyar sa hugis ng mga ugat nito.

Lumapit ako.

Hinawakan ko ang magaspang na balat ng puno.

At biglang bumalik ang isang alaala.

Isang sanggol na nakabalot sa basang tela.

Isang inang halos hindi makatayo.

At isang munting kamay na ayaw bumitaw.

“Mama?”

Napalingon ako.

Nakatayo si Amihan sa likod ko.

“Bakit ka umiiyak?”

Pinunasan ko ang aking pisngi.

“Hindi ko namalayan.”

Lumapit siya.

“May naalala ka?”

Tumango ako.

“Oo.”

Hindi ko pa kailangang sabihin ang lahat sa sandaling iyon.

Ngunit may isang bagay akong gustong gawin.

Kinuha ko ang maliit na punlang dala ko.

“Anak, dito natin itanim.”

Tinulungan niya akong maghukay.

Si Gabriel naman ang nagdala ng tubig.

Nang matapos kami, maingat na tinabunan ni Amihan ng lupa ang mga ugat.

“Mama, anong pangalan ng puno natin?”

Nag-isip ako.

“Ikaw ang bahala.”

Ngumiti siya.

“Pag-asa.”

Napatingin ako sa kanya.

“Bakit?”

“Kasi kahit maliit pa siya ngayon, lalaki rin siya.”

Wala akong naisagot.

Labinlimang taon matapos ang gabing iyon, naging isa sa pinakamagagandang araw ng buhay ko ang isang ordinaryong Sabado.

Walang malaking pagdiriwang.

Walang mamahaling regalo.

Nasa kusina ako, nagluluto ng sinigang, habang si Gabriel ay nagkukumpuni ng sirang kabinet.

Si Amihan, na ngayo’y dalagita na, ay nakaupo sa hapag-kainan at nagrereklamo tungkol sa kanyang assignment.

“Mama, bakit ang hirap ng Math?”

“Dahil hindi ka nakikinig sa teacher mo.”

“Eh, teacher ka rin naman!”

“Oo, pero hindi ako Math teacher.”

Mula sa kabilang silid, sumigaw si Gabriel.

“Anak, ako na lang magtuturo sa ‘yo!”

“Papa, noong nakaraan, mali rin ang sagot mo!”

Nagtawanan kaming tatlo.

Pagkatapos, biglang lumapit si Amihan sa akin.

“Mama.”

“O?”

“May sasabihin ako.”

Seryoso ang kanyang mukha.

Napahinto ako sa paghahalo ng sinigang.

“Ano iyon?”

“Alam mo bang gusto kong maging social worker?”

Nagulat ako.

“Talaga?”

Tumango siya.

“Gusto kong tumulong sa mga batang walang nag-aalaga. At sa mga nanay na nahihirapan.”

Hindi ako agad nakapagsalita.

“Pero hindi dahil kailangan kong gawin iyon,” dagdag niya. “Gusto ko lang talaga.”

Ngumiti ako.

“Kung iyan ang gusto mo, anak, susuportahan kita.”

Bigla niya akong niyakap.

“Mahal kita, Mama.”

“Mahal din kita.”

At habang nakayakap siya sa akin, naalala ko ang isang gabing halos hindi ko na makita ang kinabukasan.

Hindi ko kailanman nakalimutan ang gabing muntik kong iwan si Amihan.

May mga alaala na hindi basta nabubura, kahit gaano pa karaming taon ang lumipas.

Ngunit hindi na iyon ang tanging kuwento ng aming buhay.

Hindi na lamang ako ang babaeng nasaktan.

Hindi na lamang siya ang sanggol na isinilang mula sa isang karahasang hindi ko ginusto.

Ako si Mariel.

Isang ina.

Isang guro.

Isang babaeng natutong humingi ng tulong, tumanggap ng pagmamahal, at gumawa ng sariling mga desisyon.

At si Amihan?

Isa siyang batang mahilig sa mangga, takot sa malalaking gagamba, at naniniwalang lahat ng asong gala ay dapat magkaroon ng pangalan.

Minsan, tinanong niya ako kung bakit Amihan ang ipinangalan ko sa kanya.

Sinabi kong dahil malamig ang hangin noong gabing ipinanganak siya.

Ngunit may isa pa akong dahilan.

Ang amihan ay hanging dumarating matapos ang mahabang panahon ng init at pag-ulan.

Hindi nito binubura ang mga nagdaang bagyo.

Ngunit may dala itong panibagong simula.

At tuwing nakikita kong tumatakbo ang anak ko sa bakuran, tumatawa habang hinahabol ng aming aso, naiisip ko ang munting sanggol na minsang kumapit sa aking daliri sa gitna ng isang madilim na kagubatan.

Noong gabing iyon, akala ko kailangan ko siyang iwan upang mabuhay.

Hindi ko pa alam na may iba pala akong maaaring piliin.

Ang humingi ng tulong.

Ang magpagaling.

Ang magpasya para sa sarili ko.

At ang bigyan kaming dalawa ng pagkakataong magkaroon ng buhay na hindi kailangang ikahiya.

“Mama!”

Napalingon ako.

Nakatayo si Amihan sa may pintuan.

“Halika na! Kakain na tayo!”

Ngumiti ako.

“Sige, anak. Papunta na.”

At sa pagkakataong iyon, wala na akong kailangang takasan.

Wala na akong kailangang patunayan.

May mainit na pagkain sa mesa, may mga taong naghihintay sa akin, at may isang dalagitang naiinip dahil ayaw niyang lumamig ang paborito niyang sinigang.

Tumayo ako at naglakad papunta sa kanila.

Sa wakas, nakauwi na ako.