SA GABI NG AKING KASAL, KINAILANGAN KONG IBIGAY ANG KAMA KO SA BIYENAN KONG BABAE DAHIL “LASING” DAW SIYA — AT KINAUMAGAHAN AY MAY NAKITA AKO SA KUMOT NA NAGPATAHIMIK SA AKIN…
…may bahid ng dugo.
Hindi malaki.
Hindi rin iyong tipong isang tingin mo pa lang ay alam mo na agad kung saan nanggaling.
Isang pahabang bahid lamang sa bandang gilid ng kumot, malapit sa kamay ng biyenan kong si Mama Elena.
Pero sapat iyon para mawala ang antok ko.
Parang may malamig na tubig na ibinuhos sa likod ko.
Tumingin ako kay Marco.
Mahimbing siyang natutulog, nakatalikod sa akin. Nakaayos pa ang puting kamiseta niya mula kagabi, bagaman lukot na ang manggas at bukas ang dalawang butones sa kuwelyo.
Si Mama Elena naman ay nakatagilid sa kabilang panig.
May kakaiba.
Hindi ko agad matukoy.
Hanggang sa napansin kong mahigpit niyang hawak ang laylayan ng kumot.
At ang isang kamay niya…
may tuyong dugo rin.
“Marco.”
Mahina ang boses ko.
Walang gumalaw.
“Marco…”
Nilakasan ko nang kaunti.
Nagising siya na parang binuhusan ng malamig na tubig. Bigla siyang bumangon at agad tumingin sa tabi niya.
Hindi sa akin.
Kay Mama Elena.
“Mama?”
Doon ako lalo kinabahan.
Lumapit siya sa kanyang ina at marahang hinawakan ang balikat nito.
“Mama, gising.”
Walang sagot.
“Marco, ano’ng nangyari?”
Hindi niya ako sinagot.
“Mama!”
Mas malakas na ngayon.
Namilog ang mga mata ko.
Huminga nang malalim si Mama Elena at bahagyang gumalaw.
“Ang ingay mo,” bulong niya, halos walang lakas. “Umaga na ba?”
Napapikit si Marco.
Parang doon lang siya muling nakahinga.
Ako naman, nakatayo pa rin sa paanan ng kama.
“May dugo.”
Pareho silang napatingin sa akin.
Itinuro ko ang kumot.
Sandaling nanahimik si Marco.
At sa katahimikang iyon, kung anu-anong bagay ang pumasok sa isip ko.
Ayokong isipin.
Ayokong pangalanan.
Pero bagong kasal ako. Gabi ng kasal namin iyon. Ako ang pinababa sa sofa habang silang dalawa ang naiwan sa kuwartong dapat sana’y para sa amin.
At ngayon may dugo sa kumot.
Hindi ba’t kahit sino ay magtatanong?
“Sabihin mo sa akin kung ano ’yan.”
Tumayo si Marco.
“Lia…”
“Huwag mo muna akong tawaging Lia na parang ako ang kailangang pakalmahin.”
Hindi ako sumigaw.
Mas masakit pala kapag mahina ang boses mo dahil pinipigilan mong manginig.
“Gusto ko lang malaman kung bakit may dugo sa kama natin.”
Napatingin si Mama Elena kay Marco.
Isang tingin lang.
Pero nakita ko iyon.
At lalo akong nasaktan.
May alam silang dalawa na hindi ko alam.
“Anong tinatago ninyo?”
“Wala kaming—”
“Marco.”
Naputol siya.
Hindi ko alam kung galit ba ako o natatakot.
Siguro pareho.
Siguro higit pa roon.
Lumapit ako sa kama at hinila nang kaunti ang kumot.
“Lia, sandali.”
Mabilis na hinawakan ni Marco ang kamay ko.
At iyon ang pinakamasamang bagay na puwede niyang gawin.
“Bakit?”
“Dahan-dahan lang.”
“Bakit kailangan kong dahan-dahan?”
Hindi siya sumagot.
Hinila ko ang kamay ko mula sa kanya.
At saka ko tuluyang inangat ang kumot.
Napasinghap ako.
May benda sa tagiliran ni Mama Elena.
Puting benda na halos kalahati ay kulay pula na.
Hindi ko maintindihan.
Napatingin ako sa mukha niya.
Wala na iyong matapang at mapagmataas na babaeng halos isang taon kong kinatatakutan.
Maputla siya.
Sobrang putla.
“Mama…”
Hindi ko namalayang iyon na rin ang tawag ko sa kanya.
“Ano’ng nangyari?”
Umupo siya nang dahan-dahan.
Napangiwi.
Tinulungan siya ni Marco.
“Bumuka lang nang kaunti,” sabi niya.
“Ang alin?”
Hindi agad siya sumagot.
Si Marco ang tumingin sa akin.
“Ang tahi niya.”
“Anong tahi?”
Tahimik.
Isang segundo.
Dalawa.
Tatlo.
At bigla kong naalala ang lahat ng pagkakataong tumatanggi si Mama Elena kapag niyayakap siya nang mahigpit ng mga kamag-anak.
Ang maluluwag niyang damit nitong nakaraang buwan.
Ang madalas niyang paghawak sa tagiliran.
Ang dahilan niyang “diet” kapag kakaunti ang kinakain niya.
Akala ko noon, nagpapapansin lang siya.
Akala ko gusto niyang maging sentro ng lahat, pati sa paghahanda ng sarili kong kasal.
Mali pala ako.
“Naoperahan si Mama tatlong linggo na ang nakalipas,” sabi ni Marco.
Parang bumagal ang paligid.
“Naoperahan?”
Tumango siya.
“May bukol na kailangang tanggalin.”
Napatingin ako kay Mama Elena.
“Bakit hindi ko alam?”
Umayos siya ng upo, saka hinila ang kumot para takpan ang benda.
“Dahil ayokong malaman mo.”
Napakurap ako.
Napakasimple ng pagkakasabi niya.
Parang ang tinutukoy niya lang ay regalo sa kasal.
“Bakit?”
“Dahil ikakasal ka.”
“At?”
“At ayokong ang kasal ninyo ay maging tungkol sa akin.”
Napatawa ako nang mahina.
Hindi dahil nakakatawa.
Dahil hindi ko alam kung ano ang tamang reaksyon.
“Kaya ang ginawa ninyo, sa mismong gabi ng kasal namin, pinatulog ninyo ako sa sofa?”
Napayuko si Marco.
Doon ako napatingin sa kanya.
“Iyon ang hindi ko kayang intindihin.”
“May nangyari kagabi,” sabi niya.
“Ano?”
Sumandal si Mama Elena sa headboard.
“Hindi ako lasing.”
Alam ko na bago pa niya ipagpatuloy.
Parang may maliit na piraso ng puzzle na biglang bumagsak sa tamang lugar.
“Hindi ka lasing?”
“Hindi.”
“Pero amoy alak ka.”
“Natapunan ako ng wine.”
Napatingin ako kay Marco.
“Sinabi mong lasing siya.”
“Oo.”
“Bakit?”
Huminga siya nang malalim.
“Dahil iyon ang sinabi ni Mama na sabihin ko.”
“Marco, trenta anyos ka na.”
Napakagat siya sa labi.
“Alam ko.”
“Hindi sagot ang ‘sabi ni Mama.’”
Tumahimik siya.
At sa unang umaga namin bilang mag-asawa, iyon ang unang malaking katotohanang natutuhan ko tungkol sa kasal.
Hindi sapat na mahal ka ng isang tao.
Kailangan marunong din siyang tumayo sa tabi mo kapag mahirap.
Hindi sa likod ng nanay niya.
Hindi sa likod ng dahilan.
Sa tabi mo.
“Magsalita ka.”
Umupo siya sa gilid ng kama.
“Bandang alas-dose kagabi, nakita kong halos himatayin si Mama sa hallway. Ayaw niyang tumawag ng doktor. Ayaw niyang ipaalam kahit kanino. Sinabi niyang pag nalaman ng mga bisita, magkakagulo.”
“Bakit hindi mo sinabi sa akin?”
“Dahil…”
Tumigil siya.
“Dahil ano?”
“Dahil natakot akong masira ang gabi mo.”
Napatingin ako sa sofa pillow na hawak ko pa pala.
Hindi ko alam kung saan ako nakakuha ng lakas para hindi iyon ihagis sa kanya.
“Marco, natulog ako sa sofa sa gabi ng sarili kong kasal.”
“Oo.”
“Mag-isa.”
“Oo.”
“Habang iniisip kong mas mahalaga sa inyong dalawa na komportable si Mama kaysa sa nararamdaman ko.”
Napayuko siya.
“Alam ko.”
“Hindi. Ngayon mo lang alam.”
Iyon ang tumama sa kanya.
Nakita ko.
Hindi siya sumagot.
Si Mama Elena naman ay tahimik na nakatingin sa akin.
Pagkatapos, sa unang pagkakataon mula nang makilala ko siya, sinabi niya ang dalawang salitang hindi ko inakalang maririnig ko mula sa kanya.
“Patawarin mo ako.”
Napatingin ako sa kanya.
Hindi ko agad nasagot.
Si Mama Elena iyong babaeng kayang ibalik sa waiter ang kape dahil “tatlong segundo nang malamig.”
Siya iyong nagpalit ng florist namin nang hindi ako tinatanong.
Siya iyong nagsabing mas maganda raw kung ivory ang gown ko dahil “mas elegante kaysa purong puti.”
Siya iyong minsang nag-ayos ng mesa sa bahay ko dahil mali raw ang direksyon ng mga kutsara.
At ngayon…
umiiyak siya.
Tahimik lang.
Walang hagulgol.
May isang luhang dumulas sa pisngi niya, at agad niya iyong pinunasan na para bang nahihiya siyang nahuli ko.
“Hindi ko gustong makita mo akong mahina,” sabi niya.
May kung anong lumambot sa loob ko.
Hindi lahat.
Hindi ganoon kabilis ang totoong buhay.
Pero may kaunti.
“Bakit?”
Tumingin siya sa bintana.
“Dahil buong buhay ko, kapag mahina ako, may ibang taong kailangang maging malakas para sa akin. Ayoko nang gawin iyon sa anak ko. Lalo na sa araw ng kasal niya.”
Napatingin siya kay Marco.
“Pero ginawa ko pa rin.”
“Ma…”
“Tumahimik ka muna,” sabi niya.
At kahit nanghihina, Mama Elena pa rin talaga siya.
Halos matawa ako.
Halos.
“Lia,” pagpapatuloy niya, “ako ang nagsabing ibaba ka. Akala ko makakatulog lang ako nang isang oras. Pagkatapos, babalik ako sa kuwarto ko.”
“Pero hindi ka nakabalik.”
Umiling siya.
“Bumuka ang tahi ko. Nagdugo. Nag-panic itong anak ko.”
“Hindi ako nag-panic.”
“Halos tawagan mo ang pari.”
“Doktor ang tinawagan ko.”
“Pareho lang ang mukha mo noong gabing iyon.”
Hindi ko napigilan.
Napatawa ako.
Isang maikling tawa.
Mali ang timing.
Pero iyon ang problema sa totoong buhay.
Hindi naghihintay ang tawa na matapos ang drama.
Napangiti rin si Mama Elena.
Si Marco lang ang mukhang gusto nang lumubog sa sahig.
Maya-maya, naging seryoso ulit ako.
“Kailangan nating dalhin siya sa ospital.”
“Hindi kailangan,” sabi ni Mama Elena.
“Hindi kita tinatanong.”
Napatingin siya sa akin.
At sa unang pagkakataon…
siya ang natahimik.
Napangiti nang bahagya si Marco.
“Anong nginingiti mo?”
“Nag-iisip lang ako.”
“Ano?”
“Parang dalawa na ang nanay ko.”
“Marco.”
“Sige na.”
Makalipas ang dalawampung minuto, nasa sasakyan na kami.
Naka-pajama si Marco.
Naka-dress pa rin ako mula sa reception kagabi dahil wala akong panahon magpalit.
Si Mama Elena naman ay nakabalot sa shawl, nakasimangot dahil pinilit ko siyang sumakay.
Kung may nakakita sa amin, baka inakala nilang kakaibang honeymoon package iyon.
Pagdating sa ospital, sinuri agad siya.
Hindi naman pala malubha ang pagkabuka ng tahi, pero kailangan linisin at ayusin.
Habang naghihintay kami sa labas, tahimik si Marco.
Ako rin.
May vending machine sa harap namin.
Tatlong beses siyang tumayo para bumili ng kape.
Tatlong beses din siyang bumalik sa upuan nang walang kape.
Sa ikaapat, sinabi ko:
“Kung hindi ka bibili, kawawa naman iyong vending machine. Pinapaasa mo.”
Napatingin siya sa akin.
“Galit ka pa?”
“Oo.”
Tumango siya.
“Deserve ko.”
“Medyo.”
“Medyo lang?”
“Marco.”
“Sige.”
Maya-maya, inilapit niya ang kamay niya sa akin.
Hindi niya ako hinawakan.
Iniwan lang niya iyon sa pagitan namin.
Parang nagtatanong.
Tiningnan ko.
Pagkatapos ay hinawakan ko rin.
Hindi ibig sabihin noon na okay na lahat.
Ibig sabihin lang…
nandito pa ako.
May pagkakaiba iyon.
“Hindi na mauulit,” sabi niya.
“Alin?”
“Na gagawa ako ng desisyon tungkol sa atin nang hindi kita kinakausap.”
Napatingin ako sa kanya.
“Pati kapag tungkol kay Mama?”
“Lalo na kapag tungkol kay Mama.”
“Sigurado ka?”
“Oo.”
Mula sa loob ng treatment room, narinig namin ang boses ni Mama Elena.
“MARCO!”
Napapikit siya.
“Siguro simula bukas.”
Napatawa ako.
At iyon yata ang unang totoong tawa ko bilang asawa niya.
Pagkalabas ni Mama Elena, may bagong benda na siya at mas maayos na ang kulay ng mukha.
Sinabihan siyang magpahinga nang ilang araw.
Natural, ang unang sinabi niya ay:
“May brunch pa tayo kasama ang mga kamag-anak.”
Sabay kaming sumagot ni Marco.
“Wala.”
Napatingin siya sa aming dalawa.
“Pero—”
“Wala,” ulit ko.
Tumingin siya kay Marco na parang naghahanap ng kakampi.
Umiling ang anak niya.
“Makinig ka sa manugang mo.”
“Aba.”
Pero hindi na siya nakipagtalo.
Pagbalik namin sa bahay, nagkalat pa ang mga bulaklak mula sa kasal.
May mga kahon ng regalo sa sala.
May ilang laso sa hagdan.
Sa dining table, may cake box na hindi nabuksan.
Tahimik ang buong bahay.
Wala pang mga kamag-anak.
Salamat naman.
Huminto si Mama Elena sa hagdan.
“Lia.”
“Hmm?”
“Pasensya na talaga.”
Tumango ako.
“Pinapatawad kita.”
Napangiti siya.
“Pero.”
Nawala ang ngiti niya.
“May pero?”
“Meron.”
Napatingin si Marco sa kisame.
“Simula ngayon, huwag kayong gagawa ng desisyon para sa akin dahil iniisip ninyong iyon ang makakabuti sa akin.”
Tumango siya.
“Pangalawa, huwag kang magpapanggap na lasing.”
“Hindi na.”
“At pangatlo…”
“Ano?”
“Kapag sinabi ng doktor na magpahinga ka, magpapahinga ka.”
Bahagyang kumunot ang noo niya.
“Hindi mo ako puwedeng utusan.”
“Puwede.”
“Bakit?”
Ngumiti ako.
“Bastos na manugang na ako simula unang araw, hindi ba?”
Sandaling natigilan si Mama Elena.
Pagkatapos…
tumawa siya.
Malakas.
Iyong totoong tawa na hindi ko pa narinig mula sa kanya.
At doon yata nagsimula ang kakaibang pagbabago sa pagitan naming dalawa.
Hindi kami naging mag-best friend kinabukasan.
Hindi ganoon ang buhay.
Pagkaraan ng dalawang araw, pinuna niya pa rin kung paano ko tinupi ang mga tuwalya.
Pagkaraan ng isang linggo, sinabi niyang masyadong maalat ang adobo ko.
Sinagot ko siyang siya na lang ang magluto.
Nagluto nga siya.
Mas maalat.
Hindi ko sinabi.
Pero nakita ni Marco na palihim akong umiinom ng tubig kada subo.
Halos mabulunan siya sa kakapigil ng tawa.
Pagkaraan ng dalawang linggo, dumating ang resulta ng laboratory test ni Mama Elena.
Nasa kusina kaming tatlo nang tumawag ang doktor.
Hindi ko marinig ang eksaktong sinabi.
Nakita ko lang na biglang napaupo si Mama Elena.
Nalaglag ang kutsara niya sa sahig.
“Ma?”
Lumapit si Marco.
Hindi nagsalita ang kanyang ina.
Tumingin lang siya sa amin.
At pagkatapos ay umiyak.
Akala ko masamang balita.
Nanlamig ang mga kamay ko.
“Mama?”
Inabot niya ang kamay ko.
“Benign.”
Isang salita.
Iyon lang.
Benign.
Hindi cancerous ang bukol.
Hindi ko namalayang umiiyak na rin ako.
Napayakap si Marco sa kanyang ina.
At ilang segundo akong nakatayo lang sa tabi nila, hindi sigurado kung sasali ba ako.
Si Mama Elena mismo ang humila sa akin.
“Halika rito.”
Tatlo kaming nagyakapan sa maliit na kusina.
May nakabukas na gripo.
May nahulog na kutsara.
May sinaing na muntik nang masunog dahil walang nakaisip patayin ang kalan.
Walang background music.
Walang magandang linya.
Umiyak lang kami.
Pagkatapos ay naamoy namin ang nasusunog na kanin.
“Ay!”
Sabay-sabay kaming kumawala.
At doon natapos ang pinakamasayang iyakan na naranasan ko.
Makalipas ang isang buwan, sinabi ni Marco na may sorpresa siya.
“Kapag sinabi mong si Mama ang kasama natin sa honeymoon, magpapakawala ako ng sarili kong surprise.”
“Ano?”
“Annulment.”
“Grabe ka.”
“Subukan mo.”
Tumawa siya.
Hindi si Mama Elena ang sorpresa.
Nag-book pala siya ng tatlong araw sa Palawan.
Tatlong araw lang dahil pareho kaming kailangang bumalik sa trabaho.
At bago kami umalis, si Mama Elena pa mismo ang naghatid sa amin.
May dala siyang malaking bag.
Nang makita ko iyon, napaatras ako.
“Mama, ano ’yan?”
“Pagkain.”
“Tatlong araw lang kami.”
“Malay ko kung masarap ang pagkain doon.”
“Palawan ang pupuntahan namin, hindi disyerto.”
“Basta.”
Inabot niya ang bag kay Marco.
Pagkatapos ay may inilabas siyang maliit na kahon.
Para sa akin.
“Ano ito?”
“Buksan mo sa eroplano.”
Hindi ko binuksan sa eroplano.
Binuksan ko agad.
Isang manipis na gintong kuwintas.
May maliit na pendant na hugis sampaguita.
“Kay Mama ko iyan,” sabi niya. “Ibinigay niya sa akin noong ikasal ako.”
Hindi ako nakapagsalita.
“Dapat sana ibigay ko sa iyo bago ang kasal,” dagdag niya. “Pero…”
“Hindi mo pa ako gusto noon?”
“Hindi naman.”
Tumaas ang kilay ko.
“Hindi lang ako sigurado sa iyo.”
“Mas maganda ba iyon?”
“Hindi rin.”
Napatawa ako.
Hinawakan niya ang kamay ko.
“Sigurado na ako ngayon.”
Biglang sumikip ang lalamunan ko.
“Ano’ng sigurado?”
“Na marunong kang magmahal sa anak ko nang hindi ka nagpapakain sa kalokohan niya.”
“Ma.”
“Tumahimik ka.”
Napangiti ako.
Si Marco naman ay umiling.
At bago kami sumakay sa sasakyan, yumakap sa akin si Mama Elena.
Hindi matagal.
Hindi madrama.
Pero mahigpit.
“Mag-enjoy kayo,” bulong niya.
Pagkatapos ay tumingin kay Marco.
“At huwag mo siyang patulugin sa sofa.”
“Mama naman!”
Tumawa ako hanggang sa loob ng kotse.
Lumipas ang mga buwan.
May mga araw na magaan.
May mga araw na hindi.
Nagkaroon kami ni Marco ng mga unang away bilang mag-asawa.
Tungkol sa labada.
Tungkol sa pera.
Tungkol sa kung bakit may kakaibang talento siyang iwan ang basang tuwalya sa kama kahit sampung beses ko nang sinabi.
Minsan tungkol kay Mama Elena.
Pero nagbago si Marco.
Kapag may desisyon, tinatanong niya ako.
Hindi na niya sinasabing, “Ganito ang gusto ni Mama.”
Sinasabi niya:
“Ano ang gusto natin?”
Maliit na pagbabago sa pandinig.
Malaking pagbabago sa buhay.
Si Mama Elena naman…
natuto ring kumatok.
Minsan sobra.
Kakatok siya kahit bukas ang pinto.
“Tok tok.”
“Mama, bukas.”
“Baka sabihin mo nangingialam ako.”
“Pasok.”
“Sigurado?”
“Mama!”
Tatawa siya saka papasok.
Anim na buwan matapos ang kasal namin, nagising ako isang umaga na nasusuka.
Akala ko naparami lang ang kinain kong mangga noong gabi.
Pagkatapos ay nangyari ulit kinabukasan.
At kinabukasan.
Hindi ko sinabi kay Marco.
Hindi dahil gusto kong magtago.
Gusto ko lang munang makasiguro.
Isang umaga, habang nasa trabaho siya, bumili ako ng pregnancy test.
Dalawa.
Para sigurado.
Nang lumabas ang dalawang guhit…
umupo ako sa sahig ng banyo.
Hindi ako umiyak agad.
Tinitigan ko lang iyon.
Dalawang maliit na guhit.
Napakasimple.
Pero parang biglang lumaki ang mundo ko.
Naisip kong tawagan si Marco.
Hindi ko ginawa.
Gusto kong sabihin sa kanya nang personal.
Nagplano pa ako ng cute na paraan.
May maliit na kahon.
May medyas ng baby.
May note sana.
Lahat iyon nasa isip ko.
Pero alas-kuwatro ng hapon, dumating si Mama Elena nang walang pasabi.
Kumatok naman siya.
Improvement.
“Lia?”
Nagmamadali kong itinago ang test sa likod ko.
“Ano?”
Tinitigan niya ako.
“Bakit mukha kang nakakita ng multo?”
“Wala.”
“Anong nasa likod mo?”
“Wala.”
“Lia.”
“Mama.”
“Lia.”
“Mama Elena.”
Tumaas ang kilay niya.
Alam kong talo na ako.
Inilabas ko ang test.
Tumahimik siya.
Tumingin doon.
Tumingin sa akin.
Bumalik sa test.
“Buntis ka?”
“Mahina lang, baka—”
Hindi ko natapos.
Niyakap niya ako.
Napakahigpit.
“Mama, hindi ako makahinga.”
“Sorry!”
Binitiwan niya ako.
Pagkatapos ay umiyak siya.
“Mama…”
“Hindi ako umiiyak.”
“May luha ka.”
“May allergy ako.”
“Sa pregnancy test?”
“Lia.”
Tumawa ako.
Pinunasan niya ang pisngi niya.
“Alam na ni Marco?”
Umiling ako.
“Gusto kong sorpresahin.”
Biglang nagbago ang mukha niya.
Parang may naisip.
“Naku.”
“Ano?”
“May idea ako.”
Kinabahan ako agad.
Kapag sinabi ni Mama Elena na may idea siya, karaniwang may kasunod na labing-apat na tao, tatlong florist at isang caterer.
“Mama, simple lang.”
“Simple.”
“Talaga?”
“Magtiwala ka.”
Hindi ako dapat nagtiwala.
Pag-uwi ni Marco, madilim ang bahay.
“Ano’ng nangyari?”
Walang sumagot.
Binuksan niya ang ilaw.
At nakita niya kaming dalawa sa dining table.
May cake.
May balloons.
May maliit na sapatos sa gitna.
Napatingin ako kay Mama Elena.
“Simple?”
“Anim lang ang balloon!”
Si Marco naman ay hindi gumagalaw.
Tinitigan niya ang sapatos.
Pagkatapos ako.
Pagkatapos ang nanay niya.
“Hindi…”
Tumango ako.
“Buntis ako.”
Wala siyang sinabi.
Lumapit lang siya.
Hinawakan ang mukha ko.
At saka siya umiyak.
“Bakit lahat kayo umiiyak?” sabi ni Mama Elena habang umiiyak din.
“Ma, ikaw rin.”
“Tumahimik ka.”
Tumawa kaming tatlo.
Makalipas ang walong buwan, isang madaling-araw, nagsimula ang contractions ko.
Si Marco ang unang nag-panic.
Si Mama Elena ang pangalawa.
Ako ang pinakakalmado.
Hanggang sa nasa sasakyan na kami at sinabi ni Mama Elena:
“Marco, naiwan mo ang bag!”
Bumalik si Marco.
Pagkatapos ay sumigaw ako:
“NASA KANDUNGAN KO ANG BAG!”
Bumalik ulit siya.
Pagdating sa ospital, akala mo siya ang manganganak.
Ilang oras pagkatapos…
narinig namin ang unang iyak ng anak naming babae.
Si Sofia.
Nang ilagay siya sa dibdib ko, tumigil ang buong mundo.
Wala akong ibang narinig.
Hindi ang nurses.
Hindi ang makina.
Hindi ang umiiyak na Marco.
Tanging ang maliit niyang paghinga.
Pagkaraan ng ilang minuto, pinapasok si Mama Elena.
Tumayo siya sa may pinto.
Hindi lumapit agad.
“Ma,” tawag ni Marco.
Umiling siya.
“Diyan muna ako.”
“Bakit?”
Tumingin siya sa akin.
“Baka gusto muna ni Lia ang oras na ito para sa pamilya niya.”
At iyon…
iyon ang pinakamasakit at pinakamagandang bagay na narinig ko mula sa kanya.
Iniunat ko ang kamay ko.
“Mama.”
Napatingin siya.
“Pamilya ka.”
Namutla ang mukha niya.
Pagkatapos ay ngumiti.
Lumapit siya.
Inilagay ko si Sofia sa mga bisig niya.
At ang babaeng minsang inakala kong gustong kontrolin ang buong buhay namin ay biglang nanginig habang hawak ang apo niya.
“Napakaliit.”
“Ganyan talaga ang baby, Ma,” sabi ni Marco.
“Alam ko.”
“Bakit parang nagulat ka?”
“Marco, gusto mo bang lumabas?”
Tumawa ako.
Makalipas ang isang taon, ipinagdiwang namin ang unang birthday ni Sofia sa bahay.
Hindi engrande.
Iyon ang kondisyon ko.
Pamilya lang.
Kaunting pagkain.
Kaunting dekorasyon.
Si Mama Elena ang nagdala ng cake.
Dalawang palapag.
“Kaunti?”
“Para may take-home.”
Wala na akong lakas makipagtalo.
Nang gabing iyon, matapos umalis ang lahat, inakyat ko si Sofia sa kuwarto.
Nandoon si Marco, nag-aayos ng kama.
Napatingin ako sa puting kumot.
At biglang bumalik sa isip ko ang unang umaga ng kasal namin.
Ang dugo.
Ang takot.
Ang galit.
Ang lahat ng bagay na muntik ko nang paniwalaan dahil walang nagsalita nang maayos.
“Anong iniisip mo?” tanong ni Marco.
“Yung unang gabi natin.”
Napangiwi siya.
“Pwede bang burahin na natin iyon sa history?”
“Hindi.”
“Bakit?”
Lumapit ako at inayos ang kuwelyo niya.
“Dahil doon ako natutong hindi sapat ang hulaan lang natin ang iniisip ng isa’t isa.”
Tumango siya.
“At natuto akong huwag patulugin ang asawa ko sa sofa.”
“Pinakamahalagang lesson.”
Mula sa hallway, sumigaw si Mama Elena.
“LIA! MAY EXTRA KUMOT BA KAYO?”
Napatingin kami sa isa’t isa.
Nanlaki ang mata ni Marco.
Ako naman ay napahawak sa bibig para pigilan ang tawa.
“Mama!” sigaw niya. “SA GUEST ROOM KA!”
Narinig namin ang sagot niya.
“ALAM KO! NAGTATAN
