BAHAGI 2

Nang tumama ang pilak na kwintas sa marmol na sahig, agad yumuko si Doña Esmeralda upang pulutin ito. Ngunit nang makita niya ang maliit na palamuting nakasabit dito, biglang nanghina ang kanyang mga tuhod.

“Hindi… hindi maaari…” bulong niya.

Nanginginig ang kanyang mga kamay habang binubuksan ang maliit na pendant. Sa loob nito ay may nakaukit na dalawang pangalan: ANGELICA & SOFIA.

Napatingin siya sa batang babae.

“Anak… saan mo nakuha ang kwintas na ito?”

Agad na inabot ng bata ang palamuti, ngunit hindi ito binigay ni Doña Esmeralda.

“Sa akin po iyan. Bigay po iyon ng Mama ko. Pakiusap, ibalik ninyo po.”

“Anong pangalan ng mama mo?” tanong ng matanda, halos hindi mailabas ang boses.

“Angelica po.”

Parang binuhusan ng malamig na tubig si Doña Esmeralda.

Napahawak siya sa dibdib at napaatras. Samantala, si Don Ricardo ay napatingin sa kwintas na hawak ng kanyang asawa.

“Esmeralda, ano’ng nangyayari sa iyo?”

Hindi agad nakasagot ang babae. Sa halip, lumuhod siya sa harap ng bata.

“Anak, ilang taon ka na?”

“Walong taong gulang po.”

“Anong pangalan mo?”

“Sofia po.”

Napatingin si Don Ricardo sa bata. Walong taon. Sampung taon na ang nakalipas nang mawala ang kanilang anak. Isang ideyang hindi niya gustong isipin ang biglang pumasok sa kanyang isipan.

“Imposible,” mariin niyang sabi. “Patay na ang anak namin. Wala siyang anak.”

Ngunit hindi na napigilan ni Doña Esmeralda ang pag-iyak.

“Ricardo, tingnan mo ang kwintas! Iyan ang kwintas na ginawa natin para kay Angelica noong nalaman nating magkakaanak siya!”

Biglang natahimik ang lahat.

“Anong ibig mong sabihin?” tanong ni Don Ricardo.

Dahan-dahang humarap si Doña Esmeralda sa kanyang asawa.

“Hindi mo ba naaalala? Bago siya umalis sakay ng yate, sinabi niyang may sorpresa siya sa atin. May plano siyang ipakilala ang lalaking minamahal niya. Ngunit hindi na siya nakabalik.”

Nanginginig ang labi ni Sofia habang nakikinig.

“Ang Mama ko po, mabait. Hindi po siya patay. Sabi niya, babalik daw siya para sunduin ako.”

Napatingin ang mag-asawa sa isa’t isa.

“Nasaan ang mama mo ngayon?” mahinang tanong ni Doña Esmeralda.

Napayuko ang bata.

“Hindi ko na po alam. May sakit po siya dati. Minsan, umalis siya para magtrabaho at hindi na bumalik. Ang sabi po ng babaeng nag-aalaga sa akin, namatay na raw siya. Pero hindi po ako naniniwala.”

“Bakit ka napunta rito?” tanong ni Don Ricardo.

“May narinig po akong pangalan sa isang matandang babae sa palengke. Sabi niya, mayaman daw ang pamilya Montefalco at may puntod daw si Angelica sa sementeryo. Nang makita ko ang litrato niya sa lumang papel ni Mama, nakilala ko po siya.”

Napaluha si Sofia.

“Kaya pumunta ako rito. Gusto ko lang pong sabihin sa Mama ko na hinahanap ko siya.”

Tuluyan nang napahagulgol si Doña Esmeralda.

Ngunit hindi pa rin makapaniwala si Don Ricardo.

“Hindi sapat ang kwintas para patunayan ang lahat. Baka ninakaw lang iyan. Tatawag tayo ng pulis at magpapa-DNA test.”

Natatakot na tumingin si Sofia sa kanya.

“Hindi po ako magnanakaw…”

Agad na lumapit si Doña Esmeralda at niyakap ang bata.

“Hindi ka magnanakaw, anak. Walang mananakit sa iyo.”

Sa unang pagkakataon, naramdaman ni Sofia ang init ng yakap ng isang taong hindi niya kilala ngunit tila matagal na niyang hinihintay.

Dinala nila ang bata sa kanilang tahanan. Pinakain, pinaliguan, at binigyan ng malinis na damit. Ngunit kahit nasa isang marangyang bahay na siya, hindi pa rin mawala sa isip niya ang kanyang ina.

Habang kumakain, napansin ni Doña Esmeralda na hindi halos ginagalaw ni Sofia ang pagkain.

“Bakit hindi ka kumakain, anak?”

“Pwede po bang magtabi ako ng pagkain? Baka gutom din po ang Mama ko kapag bumalik siya.”

Napapikit si Doña Esmeralda. Ang simpleng sagot na iyon ay mas masakit pa kaysa anumang sigaw.

“Anak, marami tayong pagkain dito. Hindi mo kailangang mag-alala.”

Ngunit hindi pa rin bumitaw si Sofia sa maliit na supot na dala niya.

Kinagabihan, habang natutulog ang bata sa guest room, kinausap ni Doña Esmeralda ang kanyang asawa.

“Ricardo, kung tunay na anak nga ni Angelica ang batang iyon, ibig sabihin may apo tayo.”

“Hindi pa natin alam ang katotohanan.”

“Pero nakita mo ang mukha niya! May mga mata siya ni Angelica. At ang kwintas… alam mong iisa lang ang ginawa nating ganoon.”

Tahimik na nakatingin si Don Ricardo sa lumang larawan ng kanilang anak.

“Kung may anak nga siya, bakit hindi niya sinabi sa atin?”

“Baka natakot siya. Baka may dahilan kung bakit hindi niya tayo nakontak.”

Kinabukasan, nagpa-DNA test sila. Kumuha ng sample mula kay Sofia at kay Doña Esmeralda.

Habang hinihintay ang resulta, may isa pang mahalagang bagay na natuklasan si Don Ricardo.

Sa lumang kabinet ng kanyang anak, nakita niya ang isang maliit na kahon na matagal nang hindi nabubuksan. Nasa loob nito ang ilang liham, litrato, at isang talaarawan.

Binuksan niya ang unang pahina.

May petsa iyon sampung taon na ang nakalipas.

“Mahal kong Mama at Papa, may isang bagay akong hindi pa nasasabi sa inyo. Buntis ako. Ang pangalan ng anak ko ay Sofia. Hindi ko pa siya naipakikilala sa inyo dahil gusto ko munang siguraduhing ligtas kami.”

Napahawak si Don Ricardo sa mesa.

Nagpatuloy siya sa pagbabasa.

“Mahal ko ang lalaking ama ng aking anak, ngunit nalaman kong may mga taong gustong gamitin ang pangalan ng pamilya natin para sa kanilang sariling interes. Kaya pansamantala akong lalayo. Kapag naging ligtas na ang lahat, babalik ako kasama ang aking anak.”

Sa huling pahina, may nakasulat na pangungusap na nagpayanig sa buong katawan ni Don Ricardo.

“Papa, kung sakaling may mangyari sa akin, sana huwag ninyong hayaang lumaki si Sofia na mag-isa. Siya ang pinakamahalagang bahagi ng buhay ko.”

Nang mabasa iyon ni Don Ricardo, napaupo siya at napaiyak.

Sa loob ng sampung taon, inakala niyang wala nang maiiwang pamilya ang kanyang anak. Hindi niya alam na may isang batang naghihintay pala sa kanya.

Makalipas ang dalawang araw, dumating ang resulta ng DNA test.

Nasa sala ang mag-asawa habang hawak ni Don Ricardo ang sobre. Katabi nila si Sofia, tahimik na nakayakap sa kanyang lumang supot.

Dahan-dahang binuksan ni Don Ricardo ang papel.

Binasa niya ang resulta.

Pagkatapos, tumingin siya kay Doña Esmeralda.

“Esmeralda…”

“Sabihin mo na, Ricardo.”

Nanginginig ang kanyang boses.

“99.99 percent. Siya ang apo natin.”

Biglang napahagulgol si Doña Esmeralda.

Lumapit siya kay Sofia at niyakap ito nang mahigpit.

“Lola mo ako, anak. Ako ang mama ni Angelica. At ikaw… ikaw ang apo naming matagal na naming hinihintay.”

Napatingin si Sofia sa kanya.

“Lola po?”

“Oo, anak.”

“Kung lola po kayo… nasaan po ang Mama ko?”

Hindi nakasagot si Doña Esmeralda.

Sa pagkakataong iyon, naunawaan nilang hindi sapat na malaman nilang may apo sila. Kailangan din nilang malaman kung ano talaga ang nangyari kay Angelica.

Ipinagpatuloy ni Don Ricardo ang paghahanap sa mga lumang dokumento at rekord tungkol sa aksidente sa yate. Sa tulong ng mga awtoridad, muling sinuri ang mga lumang ulat.

Makalipas ang ilang araw, may natanggap silang tawag mula sa isang ospital sa Batangas.

May isang babaeng naitala roon sampung taon na ang nakalipas matapos matagpuan sa baybayin kasunod ng isang aksidente sa dagat. Wala itong malinaw na pagkakakilanlan at matagal na naospital dahil sa malubhang pinsala sa ulo.

Nang gumaling, hindi nito maalala ang buong pangalan o pinagmulan.

Ang tanging alam nito ay may anak siyang babae.

Ayon sa rekord, kalaunan ay nailipat siya sa isang maliit na pasilidad para sa mga pasyenteng nangangailangan ng pangmatagalang pangangalaga.

Hindi makapaniwala si Doña Esmeralda.

“Ricardo… buhay ba ang anak natin?”

Hindi na siya naghintay ng sagot.

Agad silang bumiyahe patungong Batangas kasama si Sofia.

Pagdating nila sa pasilidad, kinausap nila ang namamahala at ipinakita ang mga lumang litrato ni Angelica.

Pagkatapos ng ilang minutong paghihintay, isang babaeng payat at may ilang pilat sa braso ang dahan-dahang lumabas mula sa loob.

May ilang hibla na ng puting buhok sa kanyang ulo. Ngunit nang makita ni Doña Esmeralda ang mga mata nito, agad niyang nakilala ang anak.

“Angelica…”

Napahinto ang babae.

Tumingin siya sa matandang babaeng umiiyak sa harap niya.

“Po? Kilala n’yo po ba ako?”

Lumapit si Doña Esmeralda ngunit hindi niya ito agad hinawakan.

“Anak… ako ito. Si Mama.”

Napaatras si Angelica.

“Ma… Mama?”

Tumango si Doña Esmeralda habang tuluy-tuloy ang pagluha.

Lumapit din si Don Ricardo.

“Anak, sampung taon ka naming hinanap. Akala namin hindi ka na namin makikita.”

Ngunit tila hindi pa rin lubos na nauunawaan ni Angelica ang nangyayari.

Hanggang sa may isang maliit na batang babae na dahan-dahang lumapit.

“Ma?”

Napalingon si Angelica.

Nang makita niya si Sofia, biglang nagbago ang kanyang mukha.

Parang may isang alaala na unti-unting bumalik sa kanyang isip.

“Sofia…”

Tumakbo ang bata at niyakap siya.

“Mama! Mama, nandito na po ako!”

Napaupo si Angelica at niyakap ang anak nang buong lakas.

“Anak ko… anak ko…”

Humagulgol siya habang hinahalikan ang noo, pisngi, at buhok ng bata.

“Akala ko hindi na kita makikita. Araw-araw kitang hinahanap sa panaginip ko.”

“Hinahanap din po kita, Mama. Pumunta po ako sa puntod mo kasi akala ko nandoon ka.”

Napahagulhol si Angelica.

“Patawarin mo ako, anak. Hindi kita sinadyang iwan.”

Nang makalapit si Doña Esmeralda, niyakap niya ang dalawa.

Sa wakas, muling nagtagpo ang isang pamilyang pinaghiwalay ng trahedya.

Sa pag-uusap nila, unti-unting nabuo ang kuwento ng nakaraan.

Sampung taon na ang nakalipas, nagkaroon nga ng aksidente ang yate ni Angelica. Ngunit nakaligtas siya at inanod patungo sa isang baybayin sa Batangas. Dahil sa pinsala sa ulo, nawalan siya ng alaala.

Nang tuluyan siyang gumaling, hindi niya maalala kung saan siya nanggaling. Ang tanging malinaw sa kanyang isipan ay ang pangalan ng kanyang anak.

Si Sofia.

Samantala, ang sanggol ay nailigtas ng isang mangingisda at naipagkatiwala sa isang babaeng nangakong mag-aalaga rito. Ngunit nang mamatay ang babaeng iyon, napunta si Sofia sa pangangalaga ng ibang tao at kalaunan ay napabayaan.

Nang tuluyang bumalik ang ilang alaala ni Angelica, nagsimula siyang maghanap sa anak. Ngunit dahil wala siyang dokumento at wala ring malinaw na pagkakakilanlan, hindi niya agad natunton ang pamilya nito.

Ang lahat ng ito ay naging dahilan kung bakit sampung taon silang magkakahiwalay.

Makalipas ang ilang buwan, tuluyan nang nakabalik si Angelica sa mansyon ng Montefalco.

Sa araw ng kanyang pagbabalik, binuksan ni Don Ricardo ang gate ng mausoleo kung saan nakalagay ang pangalan ng kanyang anak.

Dati, ang lugar na iyon ay simbolo ng kanilang walang katapusang pagluluksa.

Ngayon, may ibang dahilan na sila upang bumalik doon.

Dahan-dahang lumapit si Angelica sa marmol na lapida. Hinaplos niya ang kanyang pangalan at napaluha.

“Napakaraming taon akong itinuring na patay,” bulong niya. “Pero hindi pala ako tuluyang nawala sa puso ninyo.”

Lumapit si Sofia at hinawakan ang kamay ng kanyang ina.

“Ma, pwede na po ba tayong umuwi?”

Ngumiti si Angelica.

“Oo, anak. Uuwi na tayo.”

Napatingin si Don Ricardo sa kanyang asawa. Pareho silang umiiyak, ngunit sa pagkakataong ito ay hindi na dahil sa pangungulila.

Dahil sa wakas, naroon na sa harap nila ang anak na sampung taon nilang iniyakan.

Niyakap ni Don Ricardo si Angelica.

“Patawarin mo kami, anak. Kung mas maaga lang sana naming nalaman…”

Umiling si Angelica.

“Wala po kayong kasalanan, Papa. Ang mahalaga, magkakasama na tayo.”

Mula noon, tiniyak ng mag-asawa na hindi na muling mapapabayaan si Sofia. Ipinagpatuloy nito ang pag-aaral at binigyan ng maayos na buhay, ngunit itinuro rin ni Angelica na huwag kalimutan ang mga taong tumulong sa kanya noong panahon ng paghihirap.

Isang gabi, habang magkakasalo silang kumakain sa mahabang hapag ng mansyon, biglang nagsalita si Sofia.

“Lola, Lolo, may gusto po akong sabihin.”

“Ano iyon, apo?” nakangiting tanong ni Doña Esmeralda.

“Dati po, akala ko wala akong pamilya. Pero ngayon, ang dami ko na pong kasama.”

Napatawa si Don Ricardo habang pinupunasan ang kanyang mga mata.

“Hindi ka na muling mag-iisa, Sofia.”

Tumingin ang bata sa kanyang ina.

“Dahil kahit mawala po ako, hahanapin ninyo ako, di ba?”

Hinawakan ni Angelica ang kamay ng anak.

“Kahit saan ka mapunta, anak. Hinding-hindi kami titigil sa paghahanap sa iyo.”

At sa gabing iyon, muling napuno ng tawanan ang mansyon na matagal na naging tahimik.

Ang batang minsang pinalayas sa puntod dahil sa pagyakap nito sa lapida ay siya palang dahilan kung bakit muling nabuhay ang pag-asa ng isang buong pamilya.

Minsan, hindi lahat ng puntod ay nangangahulugang katapusan. At hindi lahat ng nawawala ay tuluyang nawala. Dahil may mga pagmamahal na kayang tumawid sa panahon, distansya, at maging sa kamatayan.