ISANG 20-TAONG-GULANG NA ESTUDYANTENG BABAE NA MAY LAGNAT NA 41 DEGREES CELSIUS ANG NAOSPITAL, AT LUBOS NA NAGULAT ANG MGA DOKTOR SA KANILANG NATUKLASAN…

…isang senyales na may mas malalim at mas mapanganib na nangyayari sa loob ng katawan ni Andrea.

Hindi agad nagsalita si Dr. Reyes.

Iyon ang unang napansin ni Nicole.

Kanina, sunod-sunod ang utos ng doktor. Mabilis. Eksakto. Parang bawat segundo ay may katumbas na desisyon.

Ngayon, tahimik siya.

“Nurse Camille.”

“Opo, Doc?”

“Paki-check ulit ang blood pressure.”

Muling hinigpitan ng nars ang cuff sa braso ni Andrea.

Ilang segundo.

“Doc… 78 over 46.”

Napapikit si Dr. Reyes.

Hindi maganda.

Hindi talaga maganda.

Mula sa kabilang bahagi ng kurtina, narinig ni Nicole ang mabilis na tunog ng monitor. Hindi niya naiintindihan ang mga numerong kumikislap doon, pero naiintindihan niya ang mga mukha ng mga taong nakapaligid sa kaibigan niya.

At walang nakangiti.

“Doc, ano po iyon?” nanginginig niyang tanong. “Ano po iyong mga pantal?”

Hindi sumagot agad ang doktor.

“May kailangan muna tayong kumpirmahin.”

Iyon lang.

At kung minsan, mas nakakatakot ang ganoong sagot kaysa sa isang diretsahang masamang balita.

Kinuha ang dugo ni Andrea. Maraming vial. May isa pang nars na dumating dala ang portable equipment. Tinawagan ang ICU. May doktor mula sa infectious disease team na pinapunta rin sa emergency room.

Samantala, halos hindi na tumutugon si Andrea.

“Andrea?”

Marahang tinapik ni Nicole ang kamay niya.

“Andrea, nandito ako.”

Bahagyang gumalaw ang mga labi ng dalaga.

“Nicole…”

“Oo. Ako ito.”

“Ang lamig.”

Napatingin si Nicole sa thermometer.

40.8 degrees Celsius pa rin.

Nag-aapoy ang katawan niya, pero nilalamig siya.

Hinawakan ni Nicole ang kamay ng kaibigan.

“Hindi ako aalis.”

Hindi na sumagot si Andrea.

Makalipas ang ilang minuto, dumating ang unang resulta ng laboratory tests.

Binasa iyon ni Dr. Reyes.

Muli.

At pagkatapos ay ipinakita kay Nurse Camille.

Mababa ang platelet count.

May mga palatandaan ng matinding inflammatory response.

Hindi normal ang kidney function.

At ang lactate level niya ay mataas.

“Sepsis,” mahinang sabi ng doktor.

Narinig iyon ni Nicole.

“Sepsis?”

“Malubhang reaksiyon ng katawan sa impeksiyon,” sagot ni Dr. Reyes. “At sa ngayon, bumababa na ang blood pressure niya. Kailangan nating kumilos nang mabilis.”

“Pero saan po galing ang infection?”

Iyon mismo ang tanong na hindi pa nila masagot.

Sinuri ang baga.

Walang malinaw na pinagmulan.

Urinary tract?

Posible, ngunit hindi sapat ang ebidensiya.

Appendix?

Hindi tugma ang ilang findings.

May kakaibang pananakit sa ibabang tiyan. May pantal. May mabilis na pagbagsak ng blood pressure.

May isang bagay na hindi pa nila nakikita.

At iyon ang nakakabahala.

Dumating si Dr. Liza Santos mula sa infectious disease team. Halos hindi na niya tinanggal ang bag sa balikat bago siya lumapit sa kama.

“Ano ang history?”

Mabilis na ipinaliwanag ni Dr. Reyes ang lahat.

Nakinig si Dr. Santos habang nakatingin kay Andrea.

“May travel history?”

“Wala.”

“Recent surgery?”

“Wala.”

“May sugat?”

“Wala kaming nakikita.”

“Menstrual history?”

Doon napatingin si Nicole.

Hindi niya alam.

Hindi nila pinag-uusapan nang detalyado ang ganoong bagay. Magka-roommate sila, oo, pero hindi naman lahat ng personal na bagay ay tinatanong.

Lumapit si Nurse Camille kay Andrea.

“Andrea, naririnig mo ba ako?”

Bahagyang dumilat ang dalaga.

“Kailan ang huling regla mo?”

Matagal bago sumagot.

“Ngayon…”

“Ngayon?”

Bahagyang tumango si Andrea.

At saka muling pumikit.

Nagkatinginan ang dalawang doktor.

Isang napakaliit na detalye.

Pero parang may piraso ng puzzle na biglang nahulog sa tamang lugar.

“May ginagamit ba siyang menstrual product?” tanong ni Dr. Santos.

Hindi sumagot si Nicole.

Hindi niya alam.

Sinuri nila nang maingat at propesyonal si Andrea.

Pagkatapos…

natigilan si Nurse Camille.

“Doc.”

Isang salita lamang.

Lumapit si Dr. Santos.

May natuklasan silang menstrual product na matagal nang hindi napapalitan.

Hindi nila alam kung gaano na iyon katagal.

Ngunit sapat iyon upang magkaroon sila ng bagong direksiyon.

Agad itong inalis nang ligtas at ipinadala ang kinakailangang samples para sa pagsusuri.

“Possible toxic shock syndrome,” sabi ni Dr. Santos.

Nanlaki ang mga mata ni Nicole.

“Toxic… ano po?”

“Toxic shock syndrome. Bihira ito, pero maaaring maging napakabilis at malubha. May ilang bacteria na maaaring gumawa ng toxins na nagdudulot ng biglaang mataas na lagnat, mababang blood pressure, pantal, at problema sa iba’t ibang organs.”

Parang hindi makahinga si Nicole.

“Mamamatay po ba siya?”

Hindi sumagot ng kasinungalingan ang doktor.

“Malubha ang kondisyon niya.”

Napatakip ng bibig si Nicole.

“Pero nandito na siya sa ospital. At alam na namin ngayon kung ano ang posibleng hinaharap namin.”

Mabilis na binago at inayos ng medical team ang paggamot ayon sa kondisyon ni Andrea. Patuloy ang IV fluids at iba pang kinakailangang gamot at suporta. Inihanda rin siya para ilipat sa ICU.

Habang itinutulak ang kama palabas ng emergency room, tumatakbo sa tabi nito si Nicole.

“Andrea!”

Bahagyang dumilat ang dalaga.

“Kasama mo ako.”

Hindi malinaw kung narinig niya.

Pero gumalaw ang kanyang mga daliri.

Parang sinusubukan niyang hawakan ang kamay ni Nicole.

At pagkatapos—

tumunog ang alarm.

Biglang bumilis ang lahat.

“BP dropping!”

“Doctor!”

“Andrea, stay with us.”

Napaatras si Nicole habang mabilis na kumilos ang medical team.

Isinara ang pinto.

At naiwan siya sa labas.

Mag-isa.

Doon lamang siya tuluyang umiyak.

Hindi iyong tahimik na pagluha na nakikita sa pelikula.

Hindi.

Napaupo siya sa malamig na plastik na upuan at halos hindi makahinga sa pag-iyak.

Dalawang oras lang ang nakalipas, nagtatalo pa sila ni Andrea kung sino ang huling kumuha ng bottled water sa refrigerator.

Dalawang oras.

Ganoon lang kabilis nagbago ang mundo.

Kinuha ni Nicole ang cellphone niya.

May tatlong missed calls mula sa nanay ni Andrea.

Hindi niya alam kung paano sasagutin.

Sa ikaapat na tawag, pinindot niya ang green button.

“Hello po, Tita.”

“Nicole? Nasaan si Andrea? Hindi siya sumasagot.”

Napapikit si Nicole.

“Tita… nasa ospital po kami.”

Tahimik sa kabilang linya.

“Ano?”

“Pumunta po kayo rito.”

“Bakit? Anong nangyari sa anak ko?”

At doon tuluyang nabasag ang boses ni Nicole.

“Mataas po ang lagnat niya. Nasa ICU na po siya.”

Wala pang apatnapung minuto, dumating ang mga magulang ni Andrea.

Si Elena Villanueva ang unang tumakbo papasok.

Naka-tsinelas lamang siya.

Hindi pantay ang pagkakasuot ng cardigan niya at hawak pa niya ang maliit na rosaryong tila nadampot niya bago lumabas ng bahay.

“Nasaan ang anak ko?”

Lumapit si Nicole.

“Tita…”

“Nasaan si Andrea?”

Niyakap niya si Nicole bago pa man ito makasagot.

Hindi sila magkakilala nang husto.

Pero sa gabing iyon, walang saysay iyon.

Pareho silang naghihintay sa isang pinto.

Pareho silang takot sa maaaring lumabas mula roon.

Bandang alas-dos ng madaling araw, lumabas si Dr. Reyes.

Sabay-sabay silang tumayo.

“Doctor?”

“Na-stabilize namin siya sa ngayon.”

Sa ngayon.

Dalawang salitang hindi kayang tawaging magandang balita, pero sapat para makahinga silang muli.

“Gising po ba siya?” tanong ng kanyang ama.

“Hindi pa. Binibigyan natin ng pagkakataon ang katawan niya na makabawi habang ginagamot natin ang infection at sinusuportahan ang blood pressure at ibang organs.”

“Makakaligtas po ba siya?”

Tumingin si Dr. Reyes sa kanila.

“Ginagawa namin ang lahat.”

Walang pangako.

Walang dramatic na assurance.

Iyon ang pinakamasakit na bahagi.

Ang paghihintay.

Lumipas ang madaling araw.

Sumikat ang araw sa Maynila na parang ordinaryong araw lamang iyon.

Dumami ang jeepney sa kalsada. Nagbukas ang mga karinderya. Nagmamadali ang mga estudyante papunta sa klase. May mga taong bumibili ng pandesal.

At sa ICU, nakahiga si Andrea habang nakikipaglaban ang katawan niya sa isang bagay na hindi niya man lang alam na nagsimula na.

Kinabukasan, nakumpirma ng mga resulta na ang kanyang kondisyon ay tugma sa toxic shock syndrome na nauugnay sa bacterial toxin.

Hindi dahil marumi siya.

Hindi dahil “mahina” ang katawan niya.

Hindi dahil may ginawa siyang kahiya-hiya.

Isang bihirang komplikasyon.

At ang bilis nitong lumala ang dahilan kung bakit halos walang nakapansin hanggang naging kritikal na siya.

Sa ikalawang araw, nanatiling alanganin ang kondisyon niya.

Sa ikatlong araw…

may nangyari.

“Nurse.”

Napalingon si Camille.

Nasa bedside siya noon, sinusuri ang monitor.

Gumalaw ang kamay ni Andrea.

Una, inakala niyang reflex lamang.

Pagkatapos ay gumalaw ulit.

“Andrea?”

Bahagyang kumunot ang noo ng dalaga.

“Andrea, kung naririnig mo ako, subukan mong idilat ang mga mata mo.”

Wala.

Limang segundo.

Sampu.

Pagkatapos…

isang manipis na guhit ng mata ang bumukas.

Napangiti si Nurse Camille.

“Hello.”

Hindi makapagsalita si Andrea.

Nalilito siya.

Takot.

At halatang pagod na pagod.

“Ligtas ka,” sabi ng nars. “Nasa ospital ka.”

May luha na biglang dumaloy mula sa gilid ng mata ni Andrea.

Hindi niya alam kung anong nangyari.

Hindi niya alam kung ilang araw na ang lumipas.

Pero buhay siya.

Nang payagan ang kanyang ina na makita siya, halos hindi makalakad nang maayos si Elena papunta sa kama.

“Anak…”

Dumilat si Andrea.

At nang makilala niya ang boses ng kanyang ina, gumalaw ang labi niya.

“Ma.”

Iyon lamang.

Isang pantig.

Pero napaupo ang kanyang ina sa tabi niya at umiyak.

“Huwag kang magsalita. Nandito lang ako.”

Makalipas ang isa pang araw, mas malinaw na ang isip ni Andrea.

Unang hinanap niya si Nicole.

“Nasaan… si Nic?”

Nang marinig iyon ni Nicole sa labas, halos tumakbo siya papasok.

“Hoy.”

Napalingon si Andrea.

Namumugto ang mga mata ni Nicole.

“Ang pangit mo.”

Napangiti nang bahagya si Andrea.

“Mas… pangit ka.”

Pareho silang natawa.

At pareho ring umiyak pagkatapos.

“Akala ko mawawala ka.”

Hindi sumagot si Andrea.

Hinawakan lamang niya ang kamay ng kaibigan.

Matagal.

Pagkatapos ay bumulong siya.

“Akala ko simpleng lagnat lang.”

“Lahat tayo.”

Iyon ang bahagi na hindi madaling mawala sa isip ni Andrea.

Hindi nagsimula ang lahat sa isang eksenang dramatic.

Walang malaking babala.

Walang kakaibang tunog.

Nilagnat lamang siya.

Nanghina.

Nahilo.

Uminom ng gamot.

Humiga.

Sinabi niya sa sarili niyang baka pagod lang siya sa klase.

Pagkatapos, ilang oras lang ang lumipas, nasa ICU na siya.

Habang bumubuti ang kanyang kondisyon, ipinaliwanag sa kanya ni Dr. Santos kung ano ang posibleng nangyari.

Tahimik na nakinig si Andrea.

Nang matapos ang doktor, namula siya.

“Kasalanan ko po ba?”

“Hindi.”

Diretso ang sagot ng doktor.

“Pero nakalimutan ko pong…”

“Andrea.”

Huminto siya.

“Ang mahalaga ay maintindihan mo ang nangyari at malaman mo kung anong mga sintomas ang hindi dapat balewalain. Hindi nakakatulong ang sisihan.”

Tumango si Andrea.

Pagkatapos ay nagtanong siya ng bagay na ilang oras na palang bumabagabag sa kanya.

“May permanent damage po ba?”

“Sa ngayon, maganda ang response mo sa treatment. Patuloy nating babantayan ang kidney function mo at iba pang tests. Hindi pa kita bibigyan ng final answer hangga’t hindi tayo sigurado.”

Kakaiba.

Dati, naiinis si Andrea sa mga sagot na hindi diretso.

Ngayon, nagustuhan niya iyon.

Walang pangakong gawa-gawa.

May pag-asa, pero may katotohanan din.

Sa ikaanim na araw, nakaupo na siya sa kama.

Sa ikawalong araw, nakatayo siya sa tulong ng physical therapist.

Tatlong hakbang.

Huminto.

“Pagod na ako.”

“Okay lang,” sabi ng therapist.

“Tatlo lang?”

“Tatlo ngayon.”

Kinabukasan, lima.

Pagkatapos, siyam.

Hindi pala laging dramatic ang paggaling.

Minsan ang malaking tagumpay ay makalakad papunta sa banyo nang hindi nahihilo.

Minsan ay kalahating mangkok ng lugaw.

Minsan ay normal na temperatura sa buong magdamag.

Minsan ay magandang resulta ng blood test.

At minsan…

isang simpleng paligo.

Nang makaligo si Andrea nang walang tulong sa unang pagkakataon, umiyak siya sa loob ng banyo.

Hindi dahil malungkot siya.

Hinawakan niya ang malamig na pader at tumingin sa sarili sa salamin.

Payat ang mukha.

Maputla.

May bakas pa ng mga pinagdaanan niya.

Pero naroon siya.

Humihinga.

Nakatayo.

Buhay.

“Grabe,” bulong niya sa sarili. “Akala ko immortal ako.”

Napatawa siya.

Pagkatapos ay umiyak ulit.

Dalawang linggo matapos siyang dalhin sa emergency room, sinabi ni Dr. Reyes ang matagal nilang hinihintay.

“Pwede ka nang umuwi.”

“Ano?”

“Discharge.”

Napatitig si Andrea sa kanya.

“Talaga?”

“May follow-up appointments ka pa. Kailangan mong magpahinga at sundin ang instructions. Pero oo.”

Tinakpan ni Andrea ang mukha niya.

At tumawa.

Mula sa sulok ng kuwarto, sumigaw si Nicole.

“Finally! Bayaran mo na iyong utang mong milk tea sa akin!”

“Halos mamatay na ako, utang pa rin iniisip mo?”

“Utang is utang.”

Napailing ang nanay ni Andrea habang tumatawa.

Iyon ang unang pagkakataon sa loob ng dalawang linggo na parang normal ulit ang lahat.

Pero hindi na talaga bumalik sa dati si Andrea.

At marahil, mabuti rin iyon.

Pagbalik niya sa unibersidad makalipas ang ilang linggo, mas mabagal siyang maglakad.

Hindi dahil mahina pa siya.

Kundi dahil hindi na siya nagmamadali sa lahat.

Dati, kumakain siya habang nagbabasa ng notes.

Naglalakad habang nagte-text.

Natutulog nang tatlong oras bago ang exam.

Laging may susunod.

Susunod na quiz.

Susunod na deadline.

Susunod na semester.

Parang may garantiya ang “susunod.”

Wala pala.

Isang hapon, tinanong siya ng professor niya kung gusto niyang ikuwento sa klase ang nangyari.

Nagdalawang-isip siya.

Ayaw niyang maging “iyong babaeng muntik nang mamatay.”

Ayaw niyang tingnan siya ng mga tao na parang isang medical case.

Pero pumayag siya.

Tumayo siya sa harap.

Walang slideshow.

Walang dramatic music.

Walang mahabang speech.

“Sabi nila bihira raw iyong nangyari sa akin,” panimula niya.

Tahimik ang klase.

“Pero hindi ibig sabihin na dahil bihira, hindi na dapat malaman.”

Ikinuwento niya ang mataas na lagnat.

Ang panghihina.

Ang pantal.

Ang mabilis na pagbagsak ng kondisyon niya.

At ang pinakamahalaga—kapag may biglaan at matinding sintomas, lalo na mataas na lagnat, hirap sa paghinga, matinding panghihina, pagkalito, kakaibang pantal o iba pang nakakabahalang pagbabago, hindi magandang ideya ang basta maghintay lamang na mawala iyon.

Pagkatapos niyang magsalita, tahimik pa rin ang klase.

Akala niya awkward.

Hanggang may isang babaeng nasa likod ang nagtaas ng kamay.

“Andrea?”

“O?”

“Salamat.”

Iyon lang.

Hindi niya inasahang iyon ang magiging sandaling tatatak sa kanya.

Hindi ang ICU.

Hindi ang mga monitor.

Hindi ang 41 degrees Celsius.

Kundi iyong simpleng “salamat.”

Makalipas ang ilang buwan, bumalik siya sa ospital.

Hindi bilang pasyente.

May dala siyang dalawang malaking kahon ng ensaymada at kape.

Pagpasok niya sa emergency department, unang nakakita sa kanya si Nurse Camille.

Napahinto ito.

“Andrea?”

Ngumiti siya.

“Hello po.”

“Ano’ng ginagawa mo rito?”

“Hindi naman po ako nilalagnat. Promise.”

Nagtawanan sila.

Lumabas si Dr. Reyes mula sa station at halos hindi siya nakilala.

Iba na ang kulay ng mukha niya.

Mas malusog.

Mas buhay.

“Doc.”

“Andrea! Kumusta?”

“Okay na po.”

“Follow-up tests?”

“Normal na po.”

Tumango ang doktor.

“Good.”

Inabot ni Andrea ang kahon.

“Para po sa inyo.”

“Hindi kailangan nito.”

“Alam ko.”

At saka siya natahimik.

May gusto siyang sabihin pero parang nahihirapan siyang buuin.

“Doc…”

“O?”

“Naalala n’yo po ba noong unang gabi?”

“Medyo.”

“Ako, wala akong maalala.”

Ngumiti si Dr. Reyes.

“Mas mabuti siguro.”

“Pero sabi ni Nicole, kayo raw iyong unang nakapansin na may mali.”

Hindi sumagot ang doktor.

“Kung hindi n’yo po ginawa iyon…”

“Maraming taong tumulong sa iyo, Andrea.”

“Alam ko po.”

Huminga siya nang malalim.

“Kaya nga bumalik ako. Para magpasalamat sa lahat.”

Nang paalis na siya, may bagong ambulansiyang dumating.

Bumukas ang pinto ng emergency room.

Muling nagmadali ang mga nars.

May stretcher.

May umiiyak na pamilya.

May doktor na tumatakbo.

Sandaling tumigil si Andrea sa corridor.

Dati, baka matatakot siyang makita iyon.

Ngayon, ibang pakiramdam.

Tumingin siya sa emergency room kung saan minsang dinala siyang halos walang malay.

Pagkatapos ay lumabas siya.

Mainit ang araw sa Maynila.

Maingay.

May busina.

May nagtitinda ng tubig.

May estudyanteng tumatakbo dahil mukhang late na sa klase.

Normal na normal.

At napakaganda pala ng normal.

Sa labas, naghihintay si Nicole.

“Ang tagal mo!”

“Arte mo.”

“Milk tea?”

“Libre mo?”

“Bakit ako?”

“Dahil muntik na akong mamatay.”

“Ginagamit mo na naman iyan!”

Tumawa si Andrea.

“Effective eh.”

Naglakad silang dalawa papunta sa kabilang kanto.

Makalipas ang ilang hakbang, huminto si Andrea.

“Nic.”

“Ano?”

“Salamat.”

Napakunot ang noo ni Nicole.

“Saan?”

“Noong gabing iyon.”

Nawala ang ngiti nito.

“Hoy. Huwag.”

“Kung hindi mo ako dinala—”

“Huwag na.”

“Pero—”

“Hindi kita iniwan noon. Hindi rin kita hahayaang maging madrama ngayon.”

Napatawa si Andrea.

“Ang sama mo.”

“Milk tea na.”

Nagpatuloy sila sa paglalakad.

Hindi na nila pinag-usapan ang ospital.

Hindi na kailangan.

May ilang bagay na hindi kailangang gawing malaking aral para maging mahalaga.

Minsan, sapat nang maalala mong may isang gabing akala mo simpleng lagnat lamang iyon.

At pagkatapos, paggising mo…

may pangalawang pagkakataon ka na.

Makalipas ang isang taon, dalawampu’t isang taong gulang na si Andrea.

Nasa parehong unibersidad pa rin siya.

Nag-aaral.

Nagrereklamo sa exams.

Nakikipagtalo kay Nicole tungkol sa aircon.

Paminsan-minsan ay bumibili pa rin ng pagkain sa labas kahit sinabi niyang magtitipid na siya.

Ordinaryong buhay.

Eksaktong buhay na minsan niyang halos mawala.

Sa kanyang desk, may maliit siyang litrato.

Hindi litrato mula sa ICU.

Ayaw niya noon.

Litrato iyon noong araw na nakalabas siya sa ospital.

Nasa gitna si Andrea, nakangiti kahit maputla pa.

Nasa kanan ang kanyang mga magulang.

Nasa kaliwa si Nicole.

Sa likod, aksidenteng nasama sa litrato si Nurse Camille na may hawak na clipboard.

Walang dramatic na caption.

Walang mahabang mensahe.

Sa likod lamang ng litrato, may sulat-kamay si Andrea.

Apat na salita.

“Hindi ordinaryo ang bukas.”

At tuwing madaling-araw na nag-aaral siya at naiisip niyang napakahirap ng buhay, minsan tinitingnan niya iyon.

Hindi para matakot.

Kundi para maalala.

Dahil minsan, sa isang emergency room sa Maynila, umabot sa 41 degrees Celsius ang kanyang lagnat. Bumagsak ang kanyang blood pressure. Nagsimulang maapektuhan ang kanyang katawan ng isang bihira ngunit mapanganib na kondisyon.

Akala ng lahat, simpleng lagnat lamang.

Hindi pala.

Pero may nakapansin.

May kumilos.

May kaibigang hindi nagsabing, “Matulog ka na lang, baka bukas okay ka na.”

May mga nars na hindi tumigil.

May mga doktor na naghanap ng sagot kahit hindi agad malinaw ang pinagmulan.

At higit sa lahat—

lumaban ang katawan ni Andrea.

Ngayon, kapag tinatanong siya kung ano ang pinakamasayang nangyari sa buhay niya, hindi niya sinasabing graduation, birthday, o anumang malaking selebrasyon.

Hindi pa naman siya graduate.

Ngumingiti lang siya at nagsasabing:

“Isang umaga, sinabi ng doktor na normal na ulit ang temperatura ko.”

Simple.

36.8 degrees Celsius.

Isang numerong hindi papansinin ng karamihan.

Pero para kay Andrea Mae Villanueva…

iyon ang pinakamagandang numerong nakita niya sa buong buhay niya.