ANIM NA BUWANG BUNTIS ANG ASAWA KO, PERO AYAW NIYANG BUMANGON SA KAMA. NANG MAGHINALA AKO AT BAHAGYANG IANGAT ANG KUMOT, NANGINIG ANG BUONG KATAWAN KO SA AKING NASAKSIHAN…

BAHAGI 2

Nang tuluyang maiangat ni Carlo ang kumot, para siyang binuhusan ng malamig na tubig.

Punong-puno ng malalaking sugat ang magkabilang binti ni Mariel. Ang ilang bahagi ay namamaga at nangingitim, habang ang iba ay natatakpan ng lumang gasa na tila ilang araw nang hindi napapalitan. May mga bahid ng dugo sa puting bedsheet, at ang kanang paa ng kanyang asawa ay halos doble na ang laki sa sobrang pamamaga.

“M-Mariel… Diyos ko! Ano’ng nangyari sa iyo?”

Hindi makapagsalita si Mariel. Pilit niyang hinihila pabalik ang kumot habang walang tigil ang pag-agos ng kanyang mga luha.

“Huwag mong tingnan, Carlo! Pakiusap!”

Ngunit hindi na maalis ni Carlo ang kanyang mga mata sa nakita.

Apat na taon na silang kasal. Sa loob ng panahong iyon, ni minsan ay hindi niya naisip na darating ang araw na may ganito kalaking lihim ang kanyang asawa.

Dahan-dahan niyang hinawakan ang kamay ni Mariel.

“Sino ang gumawa nito sa iyo?”

Umiling ang babae.

“Sabihin mo sa akin, mahal. Naaksidente ka ba? Bakit hindi mo sinabi? Bakit mo hinayaang umabot sa ganito?”

Biglang napahikbi si Mariel.

“Natakot ako…”

“Sa ano?”

Hindi agad sumagot ang kanyang asawa. Tumingin muna ito sa pintuan ng kanilang silid, saka ibinalik ang tingin sa kanya.

“Carlo… huwag kang magagalit kay Mama.”

Natigilan siya.

“Kay Mama?”

Muling umiyak si Mariel.

At doon nagsimulang mabuo sa isip ni Carlo ang isang bagay na matagal na niyang hindi napapansin.

Tatlong linggo na ang nakalipas nang magsimulang magbago ang kilos ni Mariel.

Eksaktong panahong nagbakasyon ang kanyang inang si Aling Lourdes sa kanilang bahay sa Bulacan.

Pitumpung taong gulang na si Lourdes, isang biyudang matagal nang namumuhay nang mag-isa sa Nueva Ecija. Simula nang malaman niyang magkakaapo na siya, halos araw-araw na itong tumatawag upang kumustahin ang kanyang manugang.

Noong una, natuwa pa si Carlo nang mag-alok ang kanyang ina na pansamantalang tumira sa kanila.

“Anak, ako na ang bahala kay Mariel habang nagtatrabaho ka. Mahirap ang buntis na walang kasama sa bahay.”

Malaking ginhawa iyon para kay Carlo.

Nagtatrabaho siya bilang supervisor sa isang kompanya sa Quezon City. Madalas siyang umalis nang alas-sais ng umaga at makauwi nang halos alas-nuwebe ng gabi.

Kaya nang dumating ang kanyang ina, inakala niyang mas magiging maayos ang kalagayan ng kanyang asawa.

Hindi niya alam na sa likod ng kanilang pintuan ay may nangyayaring hindi kailanman naisip ni Mariel na ipagtapat sa kanya.

“Mahal…”

Naputol ang pag-iisip ni Carlo nang marinig ang mahinang tinig ng kanyang asawa.

“Huwag mo munang tawagan si Mama. Pakiusap.”

“Bakit?”

“May kailangan muna akong sabihin sa iyo.”

Huminga nang malalim si Mariel.

“Noong nakaraang buwan, may ipinainom sa akin si Mama. Sabi niya, halamang gamot daw iyon na ginagamit ng mga matatanda para lumakas ang mga buntis.”

Napakunot ang noo ni Carlo.

“Anong halamang gamot?”

“Hindi ko alam. Mapait. Kulay tsokolate. Araw-araw niya akong pinaiinom.”

“At ininom mo naman?”

Tumango si Mariel.

“Sinabi niyang ganoon daw ang iniinom niya noong ipinagbubuntis ka niya. Ayaw kong tanggihan siya. Akala ko… gusto lang talaga niyang makatulong.”

Hindi alam ni Carlo kung ano ang sasabihin.

Ipinagpatuloy ni Mariel ang kanyang kuwento.

“Pagkatapos ng ilang araw, nagsimula akong makaramdam ng matinding pangangati sa mga binti. Akala ko simpleng allergy lang. Pero kinabukasan, namula na ang balat ko.”

“Bakit hindi mo ako tinawagan?”

“Sinabi ko kay Mama. Binigyan niya ako ng ipinapahid na langis. Sabi niya, normal lang daw iyon sa mga buntis.”

Napatingin si Carlo sa namamagang mga paa ng kanyang asawa.

“At ang mga sugat?”

Biglang humagulgol si Mariel.

“Mas lumala nang ipinahid niya ang isa pang halamang gamot. Sobrang hapdi, Carlo. Hindi ako nakatulog buong gabi. Kinaumagahan, may mga paltos na.”

Hindi na napigilan ni Carlo ang pagtayo.

“At hinayaan lang niyang mangyari ito?”

“Hindi niya alam na lalala nang ganito!”

“Pero bakit hindi niya ako sinabihan?”

Doon tuluyang napayuko si Mariel.

“Dahil sinabi niyang baka sisihin mo siya. Nangako siyang gagaling din ako.”

Napahawak si Carlo sa kanyang ulo.

May gusto siyang isigaw. May gusto siyang sisihin.

Ngunit nang makita niyang nanginginig sa takot ang kanyang asawa, agad siyang lumapit at niyakap ito.

“Makinig ka sa akin. Hindi mo kailangang protektahan ang kahit sino ngayon. Dadalhin kita sa ospital.”

“Pero si Mama…”

“Ikaw at ang anak natin muna.”

Alas-diyes y medya na ng gabi nang makarating sila sa pinakamalapit na ospital.

Hindi na pinilit ni Carlo na maglakad si Mariel. Humingi siya ng wheelchair at agad itong dinala sa emergency room.

Nang alisin ng nars ang lumang gasa sa mga binti ni Mariel, hindi nito maitago ang pagkabahala.

“Gaano na po katagal ang mga sugat na ito?”

“Halos tatlong linggo,” mahinang sagot ni Mariel.

“Tatlong linggo?”

Tumango siya.

Napatingin ang nars kay Carlo.

“Sir, kailangan po natin siyang matingnan agad ng doktor.”

Habang hinihintay ang resulta ng paunang pagsusuri, hindi mapakali si Carlo.

Naupo siya sa tabi ng kama, hawak ang malamig na kamay ng kanyang asawa.

“Mahal, bakit hindi mo sinabi sa akin?”

Hindi agad sumagot si Mariel.

Pagkaraan ng ilang sandali, mahina itong nagsalita.

“Kasi noong huling beses na nagkaroon tayo ng hindi pagkakaunawaan ni Mama, sinabi mong kailangan ko siyang intindihin dahil matanda na siya.”

Parang may kumurot sa dibdib ni Carlo.

Naalala niya ang nangyari.

Dalawang buwan na ang nakalipas, nagkaroon ng maliit na pagtatalo sina Mariel at Lourdes tungkol sa pagkain. Gusto ng kanyang ina na sundin ni Mariel ang mga nakasanayan nitong paraan ng pag-aalaga sa buntis, samantalang mas pinipili ng kanyang asawa ang payo ng kanyang obstetrician.

Nang magsumbong si Mariel, pagod na pagod si Carlo mula sa trabaho.

“Mahal, intindihin mo na lang si Mama. Matanda na iyon. Gusto lang niyang makatulong.”

Iyon ang sinabi niya.

At pagkatapos noon, hindi na muling nagreklamo si Mariel.

Ngayon lamang niya naunawaan kung gaano kabigat ang naging epekto ng mga salitang iyon.

“Akala ko kasi…” Napahinto si Mariel upang punasan ang kanyang mga luha. “Akala ko kapag nagsumbong ako ulit, sasabihin mong masyado akong sensitibo.”

Hindi makatingin nang diretso si Carlo.

“Mahal, patawarin mo ako.”

Umiling si Mariel.

“Hindi ko naman gustong mag-away kayo ng Mama mo.”

“Pero muntik ka nang mapahamak dahil sa pananahimik mo.”

“Natakot akong mawala ang baby natin.”

Niyakap siya ni Carlo.

Sa pagkakataong iyon, wala siyang mahanap na salitang sapat upang pagaanin ang nararamdaman ng kanyang asawa.

Makalipas ang halos isang oras, pumasok ang doktor.

Si Dra. Isabel Ramos, isang obstetrician na nasa apatnapung taong gulang, ang nangasiwa sa pagsusuri kay Mariel. Nakipag-ugnayan din siya sa doktor na tumingin sa mga sugat nito.

“Mrs. Santos, kailangan po muna natin kayong i-admit. May mga sugat kayong nangangailangan ng agarang paggamot, at may mga palatandaan ng impeksiyon.”

Namutla si Carlo.

“Doc, paano po ang baby?”

“Sa ngayon, maayos ang tibok ng puso ng sanggol. Pero kailangan nating bantayan silang dalawa.”

Napahawak si Mariel sa kanyang tiyan.

“Doc, hindi po ba ako makukunan?”

Hindi agad sumagot ang doktor.

“Sa kasalukuyan, wala kaming nakikitang senyales na nangyayari iyon. Pero kailangan nating suriin ang inyong pangkalahatang kalagayan at tiyaking ligtas ang mga gamot na ibibigay sa inyo.”

Bahagyang nakahinga nang maluwag si Carlo.

May isa pang tanong ang doktor.

“May dala po ba kayong halimbawa ng halamang gamot at langis na ginamit?”

Nagkatinginan ang mag-asawa.

“Nasa bahay po,” sagot ni Carlo.

“Mabuti kung madadala ninyo ang mga iyon. Mahalaga na malaman natin kung ano ang mga sangkap. Hindi pa natin masasabing iyon ang tiyak na dahilan ng lahat ng sugat hangga’t hindi pa nasusuri.”

Tumango si Carlo.

“Doc, gagawin ko po ang lahat. Basta mailigtas lang silang mag-ina.”

Alas-dos ng madaling-araw nang tumawag si Lourdes.

Nakita ni Carlo ang pangalan ng kanyang ina sa cellphone habang nakaupo siya sa labas ng silid ni Mariel.

“Anak, bakit wala pa kayo sa bahay?”

“Nasa ospital kami, Ma.”

“Ano? Bakit? Manganganak na ba si Mariel?”

Hindi agad sumagot si Carlo.

“Ma, alam mo bang punong-puno ng sugat ang mga binti ni Mariel?”

Tumahimik ang kabilang linya.

“Ma?”

“Anak… akala ko gumagaling na siya.”

Napapikit si Carlo.

“Alam mo pala?”

“Anak, huwag kang magalit. Ginawa ko lang ang alam kong makabubuti sa kanya.”

“Tatlong linggo, Ma. Tatlong linggong halos hindi makabangon ang asawa ko. Hindi mo man lang ako tinawagan?”

“Natatakot ako, Carlo.”

“At hindi mo ba naisip na natatakot din siya?”

Walang sumagot.

Huminga nang malalim si Carlo.

“Ma, bukas na tayo mag-usap. Kailangan kong bantayan si Mariel.”

Bago niya maibaba ang tawag, narinig niya ang paghikbi ng kanyang ina.

“Anak, hindi ko sinasadyang saktan siya.”

Hindi na sumagot si Carlo.

Ibinaba niya ang cellphone at napasandal sa malamig na pader.

Mahal niya ang kanyang ina.

Ngunit mahal din niya ang babaeng halos apat na taon niyang hinintay na maging ina ng kanilang anak.

At sa gabing iyon, malinaw sa kanya kung sino ang higit na nangangailangan ng kanyang presensiya.

Kinabukasan, maagang dumating si Lourdes sa ospital.

May dala siyang maliit na bag na puno ng damit, pagkain at isang garapon ng lutong bahay na sabaw.

Ngunit nang makita niya ang kanyang manugang na nakahiga sa hospital bed, may nakakabit na suwero at nababalutan ng malinis na benda ang magkabilang binti, halos mabitawan niya ang kanyang dala.

“Diyos ko, Mariel…”

Napatingin si Mariel sa kanya.

“Ma…”

Lumapit si Lourdes, ngunit bigla siyang pinigilan ni Carlo.

“Sandali muna, Ma.”

Napahinto ang matanda.

“Anak, gusto ko lang siyang kumustahin.”

“Alam ko. Pero kailangan muna nating mag-usap.”

Dinala ni Carlo ang kanyang ina sa maliit na waiting area.

Tahimik silang naupo sa magkabilang dulo ng mahabang upuan.

Sa unang pagkakataon, hindi alam ni Lourdes kung paano sisimulan ang kanilang pag-uusap.

“Ma, bakit mo itinago sa akin ang nangyari?”

Napayuko ang matanda.

“Akala ko simpleng pantal lang iyon noong una.”

“At nang lumala?”

“Sinubukan kong gamutin.”

“Bakit hindi mo siya dinala sa doktor?”

Hindi makasagot si Lourdes.

“Ma, hindi na ito simpleng pagkakamali. Buntis si Mariel. Hindi mo alam kung ligtas sa kanya ang mga ipinainom at ipinahid mo.”

Biglang tumulo ang luha ng matanda.

“Noong panahon namin, Carlo, wala kaming perang pampagamot. Kapag may sakit ang isang tao, kung anong halamang gamot ang mayroon sa bakuran, iyon ang ginagamit namin.”

“Pero Ma, may ospital na ngayon. May doktor na tumitingin kay Mariel. Bakit hindi mo hinayaang sundin niya ang mga payo nila?”

Napahawak si Lourdes sa kanyang dibdib.

“Akala ko kasi… wala na akong silbi.”

Natigilan si Carlo.

“Ano?”

“Mula nang mamatay ang Papa mo, mag-isa na lang ako sa bahay. Kapag tumatawag ka, lagi kang nagmamadali. Naiintindihan ko naman. May trabaho ka. May sarili ka nang pamilya.”

Pinunasan niya ang kanyang mga mata gamit ang panyo.

“Nang malaman kong magkakaapo na ako, tuwang-tuwa ako. Naisip kong sa wakas, may maitutulong na naman ako. May mag-aalaga na naman ako.”

Hindi nagsalita si Carlo.

“Gusto kong maramdaman ninyong kailangan ninyo ako.”

“Ma…”

“Pero habang sinusubukan kong patunayan na kaya kong alagaan si Mariel, hindi ko namalayang lalo ko pala siyang pinahihirapan.”

Nagsimulang humagulgol si Lourdes.

Hindi agad siya niyakap ni Carlo.

May mga sandaling hindi sapat ang pag-iyak upang maayos ang isang pagkakamali.

“Ma, naiintindihan kong gusto mong makatulong. Pero kailangan mong tanggapin na may mga bagay na hindi mo alam. At kapag hindi mo alam, dapat kang magtanong.”

Tumango ang matanda.

“Oo, anak.”

“At hindi na puwedeng matakot si Mariel na magsabi sa akin dahil lang ayaw niyang masaktan ang damdamin mo.”

Muling tumango si Lourdes.

“Alam ko.”

“Kapag sinabi niyang ayaw niya sa isang bagay, igagalang natin iyon. Kahit pa sa tingin natin ay makabubuti sa kanya.”

Matagal na natahimik ang matanda.

Pagkatapos, mahina niyang sinabi:

“Anak, puwede ko bang hingin ang tawad niya?”

Hindi naging madali ang sumunod na mga araw.

Nanatili si Mariel sa ospital habang ginagamot ang kanyang mga sugat at binabantayan ang kanyang pagbubuntis.

Araw-araw siyang dinadalaw ni Carlo.

Nagpaalam muna siya sa kanyang supervisor upang makapag-leave, at nang maubos ang mga araw na iyon, nakiusap siyang pansamantalang baguhin ang kanyang iskedyul.

Hindi naman sila mayaman.

May binabayaran pa silang bahay. May hulog sa motorsiklo. At may nakalaan silang ipon para sa panganganak.

Sa ikatlong araw sa ospital, napansin ni Mariel na matagal na nakatitig ang kanyang asawa sa cellphone.

“May problema ba?”

Agad itong ngumiti.

“Wala, mahal.”

“Carlo.”

Napabuntong-hininga siya.

“May kailangang bayaran sa ospital. Pero huwag kang mag-alala. Kaya natin.”

“Ano’ng balak mong gawin?”

“May kaibigan akong puwedeng mahiraman.”

Biglang umiling si Mariel.

“Huwag muna.”

“Bakit?”

“Kunin mo ang maliit na kahon sa ilalim ng aparador natin. Iyong kulay asul.”

Napakunot ang noo ni Carlo.

“Ano’ng laman noon?”

Ngumiti si Mariel.

“Secret.”

Kinagabihan, nang makauwi siya upang kumuha ng mga damit, agad niyang hinanap ang kahon.

Nasa loob nito ang ilang sobre na may lamang pera.

May nakasulat sa bawat isa.

Para sa unang birthday ni baby.

Para sa unang sapatos.

Para sa unang pamamasyal nating tatlo.

At sa pinakailalim, may isang sobre na may nakasulat:

Para sa mga araw na hindi natin inaasahan.

Naupo si Carlo sa sahig.

Hindi niya alam na matagal na palang nag-iipon ang kanyang asawa mula sa maliit nitong online business.

Sa loob ng sobre ay may maikling sulat.

“Mahal, alam kong palagi mong sinasabi na ikaw ang bahala sa amin. Pero pamilya tayo. Hindi mo kailangang akuin ang lahat nang mag-isa.”

Matagal na nakatitig si Carlo sa sulat.

Pagkatapos, tumawa siya nang mahina.

“Ang kulit mo talaga, Mariel.”

Ngunit habang tumatawa, hindi niya namalayang umiiyak na pala siya.

Sa ikalimang araw, muling dumating si Lourdes.

Hindi na siya nagdala ng halamang gamot.

Sa halip, may dala siyang isang maliit na supot ng mga damit ng sanggol.

Siya mismo ang nanahi ng mga iyon.

May tatlong puting damit, dalawang pares ng maliliit na medyas at isang dilaw na bonnet.

Nang makita siya ni Mariel, bahagya itong napaupo.

“Ma, pasok po kayo.”

Hindi agad lumapit si Lourdes.

“Anak, puwede ba?”

Tumango si Mariel.

Dahan-dahang naupo ang matanda sa tabi ng kama.

“Mariel, hindi ko alam kung paano ako hihingi ng tawad sa iyo.”

Tahimik na nakinig ang kanyang manugang.

“Akala ko kapag matanda na ang isang tao, mas marami na siyang alam. Akala ko dahil napalaki ko nang maayos si Carlo, kaya ko na ring alagaan ang kahit sinong buntis.”

Napahawak siya sa kamay ni Mariel.

“Nagkamali ako, anak.”

Nagsimulang mamula ang mga mata ni Mariel.

“Ma, hindi naman po ako galit sa inyo.”

“Pero may karapatan kang magalit.”

Hindi sumagot si Mariel.

“At kung ayaw mo muna akong makita, maiintindihan ko.”

Ilang sandaling katahimikan.

Pagkatapos, nagsalita si Mariel.

“Ma, noong unang beses na sinabi kong masakit ang mga binti ko, ang gusto ko lang po talaga ay samahan ninyo akong magpatingin.”

Napayuko si Lourdes.

“Alam ko na ngayon, anak.”

“Natakot po akong tumanggi sa inyo. Natakot akong isipin ninyong hindi ko kayo iginagalang.”

“Mariel…”

“Hindi ko po gustong lumaki ang anak ko na natatakot magsabi kapag may masakit sa kanya.”

Hindi na napigilan ni Lourdes ang pag-iyak.

“Ako rin, anak. Ayaw kong mangyari iyon.”

Sa pagkakataong iyon, si Mariel mismo ang nag-abot ng kamay.

“Ma, puwede po tayong magsimula ulit. Pero sa susunod, kapag sinabi kong kailangan kong pumunta sa doktor, samahan ninyo na lang po ako.”

Mahigpit na hinawakan ni Lourdes ang kamay ng kanyang manugang.

“Oo, anak. Pangako.”

Pagkaraan ng mahigit isang linggo, pinayagan nang umuwi si Mariel.

Hindi pa tuluyang magaling ang kanyang mga sugat. Kailangan pa niyang bumalik para sa mga follow-up checkup at regular na pagpapalit ng benda.

Ngunit mas maayos na ang kanyang pakiramdam.

At higit sa lahat, patuloy na maganda ang kalagayan ng sanggol sa kanyang sinapupunan.

Sa unang gabing muli silang natulog sa kanilang bahay, may kakaibang napansin si Mariel.

Wala na ang lumang kumot.

Pinalitan iyon ni Carlo ng bago, kulay dilaw na may maliliit na disenyo ng bulaklak.

“Mahal, bakit mo pinalitan?”

Napakamot sa ulo si Carlo.

“Wala lang. Pangit na kasi iyong dati.”

Ngumiti si Mariel.

“Sinungaling.”

Napatawa ang kanyang asawa.

“Sige na nga. Ayaw ko nang makita mo iyong kumot na iyon. Baka maalala mo lang ang nangyari.”

Tahimik na hinawakan ni Mariel ang bagong kumot.

“Alam mo, hindi naman iyong kumot ang nakakatakot.”

“Ano?”

“Iyong pakiramdam na may sakit ka, pero hindi mo masabi sa taong pinakamamahal mo.”

Nawala ang ngiti ni Carlo.

Lumapit siya at naupo sa tabi ng kanyang asawa.

“Hindi na mauulit iyon, mahal.”

“Huwag kang mangako ng hindi mo kayang tuparin.”

Napatingin siya kay Mariel.

“Kung minsan, maiinis ka pa rin sa akin. Kung minsan, hindi tayo magkakaintindihan. At baka may mga araw na pareho tayong pagod.”

Ngumiti ang babae.

“Pero sana, kahit galit tayo sa isa’t isa, puwede pa rin tayong magsabi kapag may masakit.”

Mahigpit siyang niyakap ni Carlo.

“Puwede. Kahit alas-tres ng madaling-araw pa.”

“Talaga?”

“Oo. Basta huwag mo lang akong gigisingin para magpabili ng manggang hilaw sa kabilang bayan.”

Napahalakhak si Mariel.

“Ay, sayang. Iyon pa naman ang gusto ko ngayon.”

Napatitig si Carlo sa kanya.

“Seryoso ka?”

Lalong lumakas ang tawa ni Mariel.

At sa unang pagkakataon matapos ang maraming linggo, napuno ng tawanan ang kanilang silid.

Dalawang linggo ang lumipas.

Unti-unti nang gumagaling ang mga sugat ni Mariel. Nakakalakad na siya sa loob ng bahay, bagaman pinayuhan pa rin siyang huwag piliting tumayo nang matagal.

Tuwing umaga, si Carlo ang naghahanda ng almusal.

Hindi siya mahusay magluto.

Sa katunayan, noong unang beses niyang subukang magluto ng sinangag, halos masunog ang kawali.

“Mahal, bakit parang uling ang kanin?”

“Special recipe.”

“Anong special? Amoy sunog!”

“Smoked garlic rice.”

Halos hindi makahinga sa kakatawa si Mariel.

Maging si Lourdes, na pansamantalang nanatili sa bahay ng kanyang kapatid sa kabilang barangay, ay napatawa nang ikuwento iyon sa kanya.

Hindi na muling nakialam ang matanda sa mga gamot at pagkain ni Mariel nang walang pahintulot.

Kapag may gusto siyang ihanda, tumatawag muna siya.

“Anak, puwede ba sa iyo ang ginataang kalabasa?”

“Opo, Ma. Basta huwag masyadong maalat.”

“Sige. Tatanungin ko rin si Carlo kung ano ang sinabi ng doktor.”

May mga pagkakataong nakakalimutan pa rin ni Lourdes ang sarili.

Minsan, nang makita niyang umiinom ng malamig na tubig si Mariel, muntik na niya itong sawayin.

“Anak, bawal ang malamig kapag…”

Napahinto siya.

Nagkatinginan silang dalawa.

Pagkatapos, sabay silang natawa.

“Hay naku. Muntik na naman ako,” sabi ni Lourdes.

“Hindi naman po masama ang magtanong, Ma.”

“Oo nga. Matigas lang talaga ang ulo ko.”

Isang Linggo ng hapon, habang nakaupo sina Carlo at Mariel sa kanilang maliit na sala, biglang may naramdaman ang babae.

“Mahal!”

Agad na napalingon si Carlo.

“Ano? Masakit ba? Tatawag na ba ako ng ambulansiya?”

“Sandali!”

“Ano’ng sandali? Nasaan ang hospital bag?”

“Carlo!”

Natigilan siya.

Hinawakan ni Mariel ang kamay ng kanyang asawa at inilapat iyon sa kanyang tiyan.

“Ramdam mo?”

Walang nangyari.

Naghintay si Carlo.

Limang segundo.

Sampu.

“Mahal, wala naman…”

Biglang may mahinang paggalaw sa ilalim ng kanyang palad.

Napadilat siya.

“Teka!”

Muling gumalaw ang sanggol.

“Mariel! Gumalaw siya!”

Tumawa ang babae.

“Kanina ko pa nga sinasabi!”

Hindi inalis ni Carlo ang kanyang kamay.

Maya-maya, yumuko siya at inilapit ang kanyang mukha sa tiyan ng asawa.

“Hello, baby. Si Daddy ito.”

Biglang sumipa ang sanggol.

Napaatras si Carlo.

“Aba! Ang lakas!”

Hindi mapigilan ni Mariel ang pagtawa.

“Mukhang mana sa iyo.”

“Hindi puwede. Ikaw ang mahilig manipa kapag natutulog.”

“Carlo!”

At muli silang nagtawanan.

Sa labas ng kanilang bintana, nagsisimula nang lumubog ang araw.

Walang engrandeng pangyayari.

Walang mamahaling regalo.

Isang mag-asawa lamang na nakaupo sa lumang sofa, nakikinig sa mahinang ugong ng electric fan habang naghihintay sa susunod na pagsipa ng kanilang anak.

Ngunit para kay Carlo, iyon ang isa sa pinakamagagandang hapong naranasan niya.

Pagsapit ng ikawalong buwan ng pagbubuntis ni Mariel, halos tuluyan nang gumaling ang kanyang mga binti.

May naiwan pang ilang peklat, ngunit hindi na siya nahihirapang maglakad.

Isang gabi, habang inaayos nila ang mga gamit ng sanggol, may inilabas si Carlo mula sa aparador.

Isang maliit na kahong nakabalot sa puting papel.

“Ano iyan?”

“Regalo.”

“Bakit? Hindi ko naman birthday.”

“Bawal bang magregalo sa asawa?”

Ngumiti si Mariel.

Nang buksan niya ang kahon, nakita niya ang isang pares ng malambot na tsinelas na kulay rosas.

Napatingin siya kay Carlo.

“Tsinelas?”

Tumango ang kanyang asawa.

“Oo.”

“Bakit tsinelas?”

Bahagyang napakamot sa ulo si Carlo.

“Noong mga panahong hindi ka makabangon, palagi kong nakikita ang luma mong tsinelas sa tabi ng kama.”

Natahimik si Mariel.

“At araw-araw kong hinihiling na sana dumating ang panahong makikita kitang suot iyon habang naglalakad sa bahay.”

Hinawakan niya ang kamay ng kanyang asawa.

“Kaya ngayon, binilhan kita ng bago.”

Biglang namuo ang luha sa mga mata ni Mariel.

“Ang corny mo.”

Napatawa si Carlo.

“Alam ko.”

“Pero gusto ko.”

Isinuot niya ang bagong tsinelas.

Pagkatapos, tumayo siya at dahan-dahang naglakad sa loob ng kanilang silid.

Isa.

Dalawa.

Tatlong hakbang.

“Bagay ba?”

Ngumiti si Carlo.

“Sobrang bagay.”

At bago pa makapagsalita si Mariel, lumapit ang kanyang asawa at mahigpit siyang niyakap.

Dumating ang araw na pinakahihintay nila.

Alas-kuwatro ng madaling-araw nang magising si Carlo sa mahinang pagtapik ni Mariel sa kanyang balikat.

“Mahal…”

“Hmm?”

“Carlo, gumising ka.”

“Limang minuto pa…”

“Mukhang manganganak na ako.”

Biglang napabalikwas si Carlo.

“ANO?!”

Napaupo si Mariel habang pinipigilan ang pagtawa.

“Huwag kang sumigaw!”

“Hospital bag! Susi! Cellphone! Nasaan ang sapatos ko?”

“Carlo, suot mo na ang sapatos mo!”

Napatingin siya sa kanyang mga paa.

Totoo nga.

Hindi niya namalayang nakapagsuot na pala siya ng sapatos habang naghahanap ng sapatos.

Halos mapaiyak sa kakatawa si Mariel.

Ngunit ilang sandali pa, napahawak siya sa kanyang tiyan nang maramdaman ang panibagong paghilab.

Agad na nagbago ang mukha ni Carlo.

“Mahal, okay ka lang?”

Tumango siya.

“Dalhin mo na ako sa ospital.”

Hindi na nagdalawang-isip si Carlo.

Tinulungan niya ang kanyang asawa, kinuha ang hospital bag at agad silang umalis.

Habang nasa sasakyan, hawak niya ang kamay ni Mariel sa bawat pagkakataong ligtas niyang magawa iyon.

“Huminga ka lang, mahal.”

“Ikaw ang huminga, Carlo. Para kang hihimatayin!”

Matapos ang ilang oras ng panganganak, sa wakas ay narinig ni Carlo ang isang tunog na hinding-hindi niya malilimutan.

Ang unang iyak ng kanilang anak.

Isang malusog na batang babae.

Nang unang makita ni Carlo ang sanggol, hindi siya agad nakapagsalita.

Napakaliit nito.

Mapula ang pisngi.

At tila galit na galit sa buong mundo habang walang tigil sa pag-iyak.

“Congratulations, Daddy!” bati ng nars.

Hindi namalayang tumutulo na pala ang kanyang mga luha.

Lumapit siya kay Mariel, na pagod na pagod ngunit nakangiti habang hawak ang kanilang anak.

“Mahal…”

Ngumiti ang babae.

“Kamukha mo.”

Umiling si Carlo.

“Hindi. Mas maganda siya sa akin.”

“Natural!”

Sabay silang natawa.

Pagkatapos, marahang hinalikan ni Carlo ang noo ng kanyang asawa.

“Salamat, mahal.”

“Para saan?”

“Sa lahat.”

Kinahapunan, dumating si Lourdes sa ospital.

Nang makita niya ang kanyang unang apo, agad siyang napahawak sa kanyang bibig.

“Ang ganda naman ng apo ko!”

Maingat niyang kinalong ang sanggol matapos magpaalam kay Mariel at maghugas ng kamay.

“Ano’ng pangalan niya?”

Nagkatinginan sina Carlo at Mariel.

Pagkatapos, ngumiti ang mag-asawa.

“Lia,” sagot ni Mariel.

“Lia Santos.”

Paulit-ulit na binanggit ni Lourdes ang pangalan ng kanyang apo.

“Lia… ang ganda.”

Biglang nagsimulang umiyak ang matanda.

Napatingin si Carlo.

“Ma, bakit ka umiiyak?”

Umiling si Lourdes.

“Wala, anak. Masaya lang ako.”

Lumapit si Mariel at hinawakan ang kamay ng kanyang biyenan.

“Ma, salamat po sa mga damit na tinahi ninyo.”

Napangiti si Lourdes.

“Kasya ba?”

“Opo. Iyong dilaw na bonnet po ang una naming ipapasuot sa kanya.”

Lalong napaluha ang matanda.

Ngunit may isang bagay siyang hindi malilimutan.

Bago niya muling kinalong ang sanggol, lumingon muna siya kay Mariel.

“Anak, puwede ko ba siyang buhatin ulit?”

Ngumiti si Mariel.

“Siyempre naman po, Ma.”

At sa maliit na silid na iyon, nagsimula ang isang bagong yugto ng kanilang pamilya.

Anim na buwan matapos ipanganak si Lia, muling naging maingay ang bahay nina Carlo at Mariel.

May mga laruan sa sahig.

May maliliit na damit na nakasampay sa likod ng bahay.

At may isang sanggol na tila may sariling alarm clock tuwing alas-singko ng umaga.

Si Carlo, na dating hirap gumising kahit tatlong beses nang tumutunog ang alarm, ngayon ay kayang bumangon sa unang iyak pa lamang ng kanyang anak.

Minsan, nadatnan siya ni Mariel na nakaupo sa sala, hawak si Lia habang kumakanta.

“Bahay kubo, kahit munti…”

Ngunit nang makarating siya sa bahagi ng mga gulay, bigla siyang natigilan.

“Singkamas at… ano nga ulit?”

Napatawa si Mariel mula sa kusina.

“Talong!”

“Ay, oo! Talong!”

Tumawa rin si Lia, kahit malinaw na wala pa itong naiintindihan sa kinakanta ng kanyang ama.

Sa araw na iyon, dumalaw si Lourdes.

May dala siyang isang maliit na paso ng mga bulaklak.

“Hindi na ako nagdala ng halamang gamot,” biro niya.

Napahalakhak si Mariel.

“Mabuti naman po, Ma!”

Inilagay nila ang paso sa may bintana ng sala.

Pagkatapos, naupo silang tatlo habang pinagmamasdan si Lia na sinusubukang abutin ang isang makulay na laruan.

Biglang nagsalita si Lourdes.

“Mariel, anak, may gusto sana akong itanong.”

“Ano po iyon?”

“Kapag medyo malaki na si Lia, puwede ko ba siyang turuang magtanim?”

Ngumiti si Mariel.

“Siyempre po. Basta huwag ninyo muna siyang painumin ng kahit anong dahon!”

Napatakip sa bibig si Lourdes.

“Aba, natuto na akong magtanong!”

Nagtawanan silang lahat.

Isang gabi, matapos makatulog si Lia, lumabas si Mariel sa kanilang silid.

Nakita niya si Carlo na nakaupo sa lumang sofa, hawak ang isang maliit na larawan.

“Ano’ng tinitingnan mo?”

Agad niyang itinago iyon.

“Wala.”

Lumapit si Mariel.

“Carlo!”

Napangiti ang kanyang asawa.

“Sige na nga.”

Ipinakita niya ang larawan.

Kuha iyon noong unang ultrasound ni Lia.

Sa likod, may nakasulat na petsa at isang maikling pangungusap.

“Ang araw na nalaman kong magiging Daddy na ako.”

Napangiti si Mariel.

“Hanggang ngayon, itinatago mo pa rin iyan?”

“Siyempre.”

Naupo siya sa tabi ni Carlo.

Ilang sandali silang tahimik.

Pagkatapos, napatingin si Mariel sa kanyang mga binti.

May naiwan pang mapupusyaw na peklat mula sa mga sugat na minsang naging dahilan ng kanyang matinding paghihirap.

Napansin iyon ni Carlo.

“Mahal, okay ka lang?”

Tumango siya.

“Naalala ko lang noong hindi ako makabangon sa kama.”

Hindi nagsalita si Carlo.

“Akala ko noon, kapag nakita mo ang mga sugat ko, magagalit ka sa akin.”

Marahang hinawakan ni Carlo ang kanyang kamay.

“Nagagalit pa rin ako kapag naaalala kong mag-isa mong tiniis iyon.”

“Alam ko.”

“Pero mas nagagalit ako sa sarili ko dahil hindi ko agad napansin.”

Umiling si Mariel.

“Hindi na natin kailangang balikan iyon para lang sisihin ang sarili natin.”

Napatingin siya sa silid kung saan mahimbing na natutulog ang kanilang anak.

“Ang mahalaga, kapag dumating ang araw na may problema si Lia, hindi siya matatakot na sabihin sa atin.”

Tumango si Carlo.

“Kahit ano pa iyon.”

“Kahit may nabasag siyang mamahaling gamit?”

“Kahit iyon.”

“Kahit bumagsak siya sa exam?”

“Kahit iyon.”

“Kahit sabihin niyang ayaw niyang mag-aral ng engineering gaya ng Daddy niya?”

Napangiti si Carlo.

“Basta huwag lang niyang sabihing gusto niyang maging professional na tagabili ng manggang hilaw.”

Napahalakhak si Mariel.

Biglang umiyak si Lia mula sa kanilang silid.

Nagkatinginan silang dalawa.

“Ikaw naman,” sabi ni Mariel.

“Akala ko ba patas tayo?”

“Oo. Kaya ikaw ngayon!”

Tumayo si Carlo at naglakad papunta sa silid ng kanilang anak.

Bago siya tuluyang pumasok, lumingon siya sa kanyang asawa.

“Mahal?”

“Ano?”

“Mahal na mahal kita.”

Ngumiti si Mariel.

“Mahal din kita.”

Pagkaraan ng isang taon, sa unang kaarawan ni Lia, nagtipon ang kanilang pamilya at malalapit na kaibigan sa maliit na bakuran ng kanilang bahay.

Walang engrandeng dekorasyon.

May ilang lobo, isang homemade birthday cake at mga pagkaing inihanda ng pamilya.

Si Lourdes ang gumawa ng pansit.

Si Carlo ang nag-ihaw ng barbecue.

At si Mariel ang halos buong araw na naghabol sa kanilang anak na nagsisimula nang matutong maglakad.

“Lia! Dahan-dahan!”

Ngunit hindi nakinig ang bata.

Tumayo ito mula sa sahig, humawak sa gilid ng sofa at biglang bumitaw.

Isa.

Dalawang hakbang.

Pagkatapos, diretso itong naglakad papunta kay Carlo.

“Mariel! Tingnan mo!”

Napalingon ang lahat.

Tatlong hakbang pa ang ginawa ni Lia bago tuluyang bumagsak sa mga bisig ng kanyang ama.

Naghiyawan ang buong pamilya.

Napaluha si Lourdes.

Si Mariel naman ay napahawak sa kanyang bibig habang pinagmamasdan ang kanyang anak.

Naalala niya ang mga gabing hindi siya makabangon sa kama.

Ang mga araw na natatakot siyang igalaw ang kanyang mga paa.

Ang mga sandaling inakala niyang baka hindi na niya maranasan ang simpleng kaligayahang makapaglakad nang walang sakit.

At ngayon, sa harap niya, ang anak na minsan niyang pinangambahang mawala ay natututo nang gumawa ng sarili nitong mga hakbang.

Lumapit si Carlo, karga si Lia.

“Mahal, nakita mo?”

Tumango si Mariel habang umiiyak at tumatawa.

“Oo. Nakita ko.”

Iniabot ni Carlo ang kanilang anak sa kanya.

Mahigpit niyang niyakap si Lia at hinalikan ang maliliit nitong pisngi.

“Ang galing-galing ng baby namin!”

Mula sa likuran, lumapit si Lourdes at niyakap silang mag-ina.

“Salamat sa Diyos,” bulong ng matanda.

Maya-maya, tinawag sila ng photographer para sa isang family picture.

Naupo si Lourdes sa tabi ng mag-asawa. Si Lia naman ay nasa kandungan ni Mariel habang nakahawak sa kuwelyo ng kanyang ama.

“Smile po!”

Ngunit bago pa makunan ng litrato, biglang hinila ni Lia ang buhok ni Carlo.

“Aray!”

Nagtawanan ang lahat.

At iyon mismo ang sandaling nakuhanan ng larawan.

Walang perpektong ngiti.

Walang maayos na puwesto.

May isang amang napapangiwi, isang inang humahalakhak, isang lolang halos maluha sa kakatawa at isang batang tuwang-tuwa sa kalokohang ginawa niya.

Ipinaskil ni Mariel ang larawang iyon sa kanilang sala.

Sa ilalim nito, may maliit na nakasulat:

“Sa tahanang ito, walang kailangang magtiis nang mag-isa.”

At tuwing umaga, habang pinagmamasdan niyang naglalaro sa sahig ang kanyang anak at naghahanda ng almusal ang kanyang asawa, tahimik siyang napapangiti.

Hindi naging madali ang kanilang pinagdaanan.

May mga peklat na hindi na tuluyang nawala.

May mga pagkakamaling hindi na mababawi.

Ngunit natutuhan nilang makinig, humingi ng tawad at baguhin ang mga bagay na dati nilang ipinagwawalang-bahala.

At para kay Mariel, sapat na ang makita ang kanyang anak na malayang tumatakbo sa loob ng bahay, alam na sa tuwing madadapa ito, may mga kamay na handang umalalay.

Hindi upang pigilan siyang muling tumayo.

Kundi upang tiyaking hindi siya kailanman matatakot humingi ng tulong.